سلسه مباحث (كلام امیر كلام) به شرح و توضیح برخی از سخنان برگزیده علی علیه السلام می پردازد.
اِن الجَنَّة حُفَّت بِالْمَكارِه وَ اِن النّارَ حُفَّت بِالشَّهَوات
همانا، بهشت پیچیده به سختیها و ناخوشیها است. و جهنم، پیچیده به خواستها و هوسهاست
دشواریها و خواستنها
حیات جاودان و سعادت ابدی انسان، در عالَم آخرت تحقق مییابد. زندگی دنیوی، آخرین منزل انسان نمیتواند باشد و هر كه آینده نگر است، باید به عالَم پس از مرگ بیاندیشد و برای آن، چارهای بسازد.
آیا به دست آوردن بهشت و سعادت جاودان، میتواند با كسب لذات دنیوی و تامین شهوات و خواستهای مادی، جمع شود یا نه؟
علی علیهالسلام از قول پیامبراكرم صلیاللهعلیهوآله پاسخ این پرسش را مطرح میكنند كه ایشان میفرمودند:
« بهشت پیچیده با ناخوشیها است و جهنم، پیچیده به شهوات است.»
علی علیهالسلام میفرمایند كه هیچ اطاعتی از خداوند نیست مگر اینكه در كراهت، ناخرسندی و ناخوشنودی انسان انجام میشود و هیچ معصیت و سرپیچی از امر خدا نیست كه در شهوت و ارضای امیال و هوسهای انسان انجام میگیرد. آری! عزم راسخ داشتن، كمر همت بستن و برای رسیدن به هدف و آرمان به راه افتادن و پیمودن مسیر، با تن پروری، لذت گرایی قابل جمع نیست!
نه تنها برای پیمودن راه سعادت جاودان، صرف نظر كردن از لذت گرایی و هوس بازی، شرط ضروری موفقیت است، بلكه انسان برای رسیدن به اهداف برتر در همین زندگی محدود مادّی، باید از لذتها و راحتیها چشم بپوشد و با عزم راسخ به دنبال هدف برتر و والاتر باشد. آیا هیچ یك از كسانی را كه با تلاش زیاد فراوان توانستهاند در تاریخ بشریت اثری جاودان و مفید از خود به جا بگذارند، میشناسید كه در عین حال، به لذتها و خواستهای خود هم رسیده باشند؟
اگر برای اهداف دنیوی نیز تلاش و كوشش ضروری است، قطعاً برای شكوفا كردن گرایشهای معنوی و دست یافتن به كمال جاودان و بی انتهای اخروی، پذیرفتن سختیها و دشواریها اجتناب ناپذیر است.
نباید انتظار داشت كه انجام تكالیف الهی و پیمودن راه بهشت، بدون هیچ دشواری و زحمتی باشد و نباید اینگونه تصور كرد كه به دنبال شهوات رفتن، میتواند همراه با دوزخ و آتش نباشد! البته تنها ملاك و شاخص راه بهشت و دوزخ، دشوار بودن یا آسان بودن كار و راه آن نمیباشد و اینگونه نیست كه اگر «كار خوب» برای كسی بدون دشواری انجام شد، تاثیر خود را برای سعادت و كمال انسان نداشته باشد و یا اگر رسیدن به شهوت و هوسی برای كسی با دشواری و زحمت حاصل شد، موجب سقوط آن شخص به دوزخ نگردد!
آنچه در كلام علی علیهالسلام مدّ نظر است، بیان قاعده كلی و عمومی است كه با بیان آن، میخواهند پیرو راه خود را برای تحمل مشكلات و تركِ شهوات در راه رسیدن به سعادت و كمال، آماده كنند و این انتظار و توقع را در او اصلاح كنند كه گمان نكند رسیدن به آرمانها با تامین شهوات قابل جمع است. البته چون مراتب ایمان و تقوی مختلف است، هر كسی به هر اندازه حاضر باشد از شهوات خود در راه خدا و برای نزدیك شدن به كمال مطلوب، چشم پوشی كند، به همان نسبت به آن خواهد رسید.
نكته مهم
دشواری و سختی راه بهشت، برای كسانی است كه در آغاز راه قرار دارند، ولی پس از مدتی كه لذت مسیر سعادت را چشیدند و حقیقت لذتها و هوسهای دنیوی برای آنان روشن شد، نه تنها دشواری راه از بین میرود، بلكه پیمودن این راه جز شیرینی و لذّت معنوی ـ كه با لذتها و شیرینیهای مادی قابل قیاس نیست ـ برای آنان در پی ندارد. تركِ لذتهای دنیوی و راهیابی به حریم دوست، آنچنان لذتی دارد كه قابل توصیف نیست.
بنابراین در ابتدای راه و برای كسانی كه تازه میخواهند از اهداف محدود دنیوی پا را فراتر نهاده و در مسیرِ سعادت جاودان گام نهند، راه بهشت، پیچیده به مشكلات و ناخوشی هاست و راه دوزخ، همراه با خواستنیها و خوشیها، اما پس از چندی، با چشیدن حقیقت راه سعادت و بازشدن چشم واقع بین كه عمقِ شهوات و لایههای زیرین هوا پرستیها را میبیند، دیگر سختی عبادات رخت برمیبندد و لذت حقیقی جایگزین آن میشود.
منبع:
ذوعلم، علی، کتاب چهل گام، با اندکی تصرف
tebyan.net
