تحقیقی پیرامون روز و سال تولد حضرت زهراعلیها السلام
فاطمه زهرا (علیهاالسلام) در بیستم جمادیالثانی به دنیا آمد. در زادروزش چندان اختلافی نیست؛ [دست کم در بین شیعیان بیستم جمادیالثانی، روز ولادت فاطمه (ع) محسوب میگردد.] اما در سالزاد باسعادتش اختلاف است. آنچه مسلم است بعد از خواهرانش زینب، رقیه و ام کلثوم به دنیا آمد. اما چه سالی به دنیا آمد مطلبی است که تاریخ نگاران بر آن همداستان نیستند و اقوال گوناگونی در این زمینه وجود دارد.
نظریه علمای اهل سنت
1. اکثریت تاریخ نگاران و محدثان اهل سنت نظیر طبری- متوفای 310ه-. ابوالفرج اصفهانی- متوفای 356 ه-. [مقاتل الطالبین ص 30.] احمد بن حنبل- متوفای 241 ه-. ابوطلحه شافعی- متوفای 654-. [مطالب السئول ص 9.] و عدهای دیگر تولد فاطمه (علیهاالسلام) را پنج سال قبل از بعثت ذکر کردهاند و از این رو معتقدند آن حضرت هنگام رحلت حدود 28 و یا 29 سال داشت.
2. مسعودی- متوفای 345 ه- تاریخ نگار موثقی که بسیاری او را شیعه دانستهاند، [برخی نیز او را شیعه زیدی شمردهاند.] مینویسد: «اکثر اهل بیت و شیعیان آنها قائلند که فاطمه (علیهاالسلام) هنگام رحلت 29 ساله بود. [التنبیه و الاشراف ص 250.]
نظریه علمای شیعه
3. بسیاری از علمای شیعه، نظیر کلینی- متوفای 329- در اصول کافی. [اصول کافی ج 1 ص 458.] طبری شیعی- متوفای قرن 4 ه- در دلائل الامامه. [دلائل الامامه ص 10.] طبرسی- متوفای 548 ه- در اعلام الوری. [اعلام الوری ص 90.] مجلسی- متوفای 1110 ه- در بحارالانوار. [بحارالانوار ج 43 ص 7.] روایاتی را نقل نمودهاند که فاطمه (علیهاالسلام) در بیستم جمادیالثانی سال پنجم بعثت به دنیا آمد. که با این حساب آن بانو هنگام شهادت 18 سال داشته است.
دو اشکال دیگر
5. از سوی دیگر اگر فاطمه زهرا (علیهاالسلام)، پنج سال بعد از بعثت به دنیا آمده باشد اشکالات دیگری نیز پیش خواهد آمد.
نخست آنکه اگر تولد وی 5 سال بعد از بعثت باشد، در هنگام ولادت او رسول خدا (ص) 45 ساله و مادرش خدیجه بنا بر مشهور 60 ساله بوده است. هر چند زادن زنی شصت ساله محال نیست اما مشکل است.
در پاسخ به این اشکال باید گفت: اولاً در سن خدیجه موقع ازدواج اختلاف است، برخی سن او را هنگام ازدواج 25 سال، برخی 28 سال، برخی 30 و برخی 35 و عده زیادی 40 سال ذکر کردهاند که آنچه بیش از همه شهرت دارد 40 سال است. [ر. ک: تاریخ الخمیس ج 1 ص 264- السیره الحلبیه ج 1 ص 140- البدایه و النهایه ج 2 ص 295- بحارالانوار ج 16 ص 12 و 19.]
ثانیاً باردار شدن زنان قریش تا سنین بالاتر از معمول امکان پذیر است. زیرا آنان در سن شصت سالگی یائسه میشوند.
اشکال دوم آنکه: اگر فاطمه زهرا (علیهاالسلام) پنج سال بعد از بعثت به دنیا آمده باشد، در موقع ازدواج حدود 9 سال داشته است، که باردار شدن در این سنین مشکل مینماید، هر چند دختران در مناطق گرمسیر از رشدی سریعتر برخوردارند. و امروزه نیز در بخشهائی از هندوستان در سن 10 ازدواج میکنند.
سخن مسعودی
بنابراین آیا میتوان پذیرفت که فاطمه زهرا (علیهاالسلام) پنج سال بعد از بعثت به دنیا آمده، در سن 9 سالگی ازدواج نموده و در سن 18 سالگی وفات یافته است؟
پاسخ آنکه، اگر به روایاتی محکم و بدون معارض دست یافته بودیم پذیرفتن آن آسان بود اما همانگونه که یادآور شدیم، یکی از این روایات، تولد حضرت فاطمه (ع) را پنج سال بعد از بعثت و سال تعمیر کعبه بیان کرده است. [کشف الغمه ج 2 ص 75.] که بدون تردید تعمیر کعبه 5 سال قبل از بعثت انجام گرفت. از سوی دیگر به استناد نوشته مسعودی- متوفای 345ه- به نظر میرسد در قرن اول، دوم، سوم و چهارم هجری، نزد شیعیان و فرزندان فاطمه (علیهاالسلام) چنان شهرت داشته که آن حضرت در سن 29 سالگی وفات نموده است. [التنبیه و الاشراف ص 250.] که در این صورت در سن 18 یا 19 سالگی ازدواج وی صورت گرفته است.
آنچه از سخن مسعودی برمی آید این است که در بیش از هزار سال قبل و به فاصله زمانی نزدیکتر به زمان حادثه در میان شیعیان و سادات وفات فاطمه (علیهاالسلام) در سن 18 سالگی چندان مشهور و مورد قبول نبوده است.
گفتگوی عبدالله بن حسن با هشام
6. قرینه دیگری که سخن مسعودی را تایید میکند، گفتگوی «عبدالله بن حسن» (ع) در حضور «کلبی» دانشمند نسب شناس معروف با «هشام بن عبدالملک اموی» است.
هشام از عبدالله بن حسن سوال کرد: فاطمه زهرا (ع) چند سال عمر کرد؟
عبدالله بن حسن پاسخ گفت: سی سال.
هشام این سوال را از کلبی پرسید، و او پاسخ داد سی و پنج سال.
هشام رو به عبدالله بن حسن (ع) کرد و گفت: پاسخ کلبی را شنیدی او عالم به انساب است.
عبدالله بن حسن (ع) گفت: احوال مادر مرا از من باید پرسید و احوال مادر کلبی را از او. [بحارالانوار 3 و 4 ص 213.]
باید دقت نمود که این گفتگو در حدود سالهای 105 تا 125 ه-. ق، صورت گرفته و عبدالله بن حسن(ع) خود نواده حضرت زهرا (علیهاالسلام) است.
سخن او با سخن مسعودی که وفات فاطمه (ع) را در 29 سالگی میداند اختلاف چندانی ندارد. زیرا اندک اختلاف معمولاً در سال تولد و یا وفات برای سنین اشخاص بروز میکند.
گفته عبدالله بن حسن (ع) و مسعودی تأییدی است بر اعتقاد اهل سنت که وفات فاطمه(علیهاالسلام) را در سن 29 سالگی میدانند.
