مقدمه

دوره بلوغ سرشار از تن ش‌هاى عاطفى و روانى است. نوجوان که در حال جدا شدن از وابستگى هاى دوره کودکى و ورود به دوره بزرگسالى است با تضادها و کشمکش‌هاى گوناگون روانى روبرو خواهد شد. آگاهى از این تغییرات سبب مى شود تا نوجوان با هوشیارى به تحریکات محیطى پاسخ دهد و دگرگونى هاى درونى خود را کنترل نماید به‌گونه‌اى که قادر باشد در شرایط مناسبى از نظر سلامت و استحکام روانى با مشکلات کمترى دوره نوجوانى را پشت‌سر بگذارد و بحران‌هاى روانى آینده را نیز کنترل بکند.

مهمترین تغییرات روانى دوران بلوغ

الف- رشد ذهنى و عقلى :

از سن ۱۲- ۱۵ سالگى فکر منطقى، عینى و قدرت استدلال و نتیجه‌گیرى در نوجوان شکل مى گیرد.

ب – رشد هیجانى و عاطفى:

احساسات و عواطف متعدد قوى و غیرقابل پیش‌بینى در نوجوان وجود دارد که گاه در تضاد با یکدیگرند و سبب نوسانات واضح خلقى و رفتارى زیر مى شود:

۱- اضطراب :

به دلایل پیدایش علائم بلوغ، ترس از شکست در تحصیل، ترس از بروز بیمارى، ترس از تنها شدن و از دست دادن دوستان.

۲- خشم :

ناسازگارى و پرخاشگرى در نوجوان به دلائل زیر ممکن است ایجاد شود. برخورد با موانع و مشکلات، اختلال در قضاوت¬هاى تجربه شده نوجوان، مواجه شدن با سلب آزادى، محرومیت، سرزنش مکرر، تبعیض در محیط خانه و مدرسه، انتقاد و دخالت والدین.

۳- افسردگى :

به دلیل شکست در رسیدن به اهداف تحصیلى، عدم مقبولیت اجتماعى، وجود خلاء روانى، کاهش علائق درسى، احساس بی¬ارزشى و پوچى.

ت – رشد اجتماعى :

وجه اصلى رشد اجتماعى به خصوص در سال¬هاى ابتدائى نوجوانى حضور نوجوان در گروه همسالان است. تشکیل این گروه¬ها در جهت کسب استقلال و فرار از تسلط بزرگترهاست اما فشارهاى گروهى همیشه مثبت نیستند و نوجوان باید بیاموزد تا با کمک خانواده توان مبارزه با خواست¬هاى منفى گروه را کسب نماید و به انحراف کشیده نشود. از ویژگی¬هاى دیگر نوجوان تلاش در جهت کسب محبوبیت است. در پسران عواملى مانند فعال بودن در فعالیت هاى دسته جمعى، مهارت در بازی ها، ورزش ها، شوق وذوق و شوخ طبعى، شاد بودن، رفتار دوستانه پایدار از جمله عوامل کسب محبوبیت در میان همسالان است و به تدریج گرایش به هم جنسان تبدیل به گرایش به جنس مخالف می شود گر چه بسیارى از هر گونه ارتباط با جنس مخالف اجتناب می کنند اما برخى نیز ممکن است روابطى برقرار و روابط جنسى را تجربه کنند که می تواند عواقب ناخوشایندى داشته باشد.

ث – رشد اخلاقى :

رشد اخلاقى با رشد اجتماعى ارتباط نزدیکى دارد. خانواده و جامعه در کسب صفات اخلاقى مطلوب مؤثرند. توجه به انگیزه و نیت اعمال در دوره بلوغ به تدریج افزایش می یابد و نوجوان به وجدان، عدالت و رفتار منصفانه بها می دهد و نسبت به عدم رعایت اصول اخلاقى از جانب بزرگترها واکنش نشان می دهد و به تدریج با تأثیرات اکتسابى از محیط صفات اخلاقى پسندیده مانند راستگوئى، امانتدارى، درستکارى، حق طلبى، عزت نفس، رعایت حقوق دیگران، پذیرش مسئولیت و… در نوجوان شکل می گیرد و یا برعکس صفات نامطلوب در او رشد می کنند.

ج – رشد شخصیت و رفتار :

مجموعه گرایش ها و حالات رفتارى نوجوان کم وبیش وضعیت ثابتى دارند. واکنش¬هاى فرد در مقابل آنچه که در محیط پیرامون او اتفاق می افتد و مجموعه احساسات و نگرش هاى وى شخصیت او را می سازند که در نوجوانى به صورت چشمگیرى رشد می¬کنند. احساس مسئولیت، نوع پیوند و رابطه با بزرگسالان، روابط با همسالان، طرز مقابله با خواهش ها و تمایلات نوظهور و خاص، فراگیرى انتظارات جامعه از فرد به عنوان ویژگی هاى شخصیتى نوجوان شکل می گیرد.

فشارهاى روانى دوره نوجوانى :

همزمان با دوره نوجوانى نگرانی هاى خاص اجتماعى پسران نوجوان را تهدید می کنند. نگرانى در مورد آینده تحصیلى، خدمت سربازى، آینده شغلى و وضع مالى با افزایش سن نوجوان و نزدیک شدن به سال هاى پایانى نوجوانى افزایش می یابد و او را در پاسخ به سؤالات مربوط به شناخت هویت خودش درمانده می سازد. نوجوان که در سال هاى نوجوانى به دنبال کسب استقلال خود را در معرض تهدید برخى عوامل اجتماعى می بیند. لزوم پذیرش فرامین بی قیدوشرط مافوق در سربازى، احتمال عدم موفقیت در کنکور ورودى به دانشگاه ها و عواقب اجتماعى احتمالى آن، مواجه شدن با آینده مبهم شغلى و… سردرگمی هاى نوجوان را افزایش می دهند نوجوان باید با اتکاء به نفس و استفاده از حمایت اطرافیان و مشاوره با افراد توانمند از پیدایش عواقب ناخوشایند روانى و فشارهاى اجتماعى پیشگیرى کند.

مهمترین تغییرات جسمى و روانى دوران بلوغ در پسران

جسمى

روانى

رشد قد و تنه

تمایل به گوشه‌گیرى

تغییر صدا

احساس دلتنگى و خستگى

رویش موهاى شرم‌گاهى

ناسازگارى

کلفت شدن صدا

تشدید احساسات و عواطف

استرس

شرم و حیاى بیش از حد

رشد اندام‌هاى تناسلى

فقدان یا کاهش اعتماد به نفس

زبر شدن پوست

منابع:

واحد سلامت نوجوانان جوانان و مدارس مرکز بهداشت استان خراسان جنوبى

۱- حاجیلو رضا، قنبرى سعیده، بهداشت روان دوران بلوغ، معاونت بهداشتى دانشگاه علوم پزشکى قم، انتشارات نغمات، تابستان ۱۳۸۴

۲- معاونت بهداشتى دانشکده علوم پزشکى زابل، دفتر صندوق جمعیت سازمان ملل، نوجوانان و بلوغ

۳- گروه کارشناسان، معاونت بهداشتى دانشگاه علوم پرشکى سمنان، بلوغ پسران، شهریور ۸۰

از طریق پایگاه راسخون.