دو. تأثير فرهنگ عاشورا در پيروزى انقلاب اسلامى
با مرورى بر مقاطع سرنوشت ساز در پيروزى انقلاب اسلامى، مشخص مى شود كه نقطه آغازين آنها از ايام عزادارى امام حسين عليه السلام و با الهام از آموزه هاى نهضت عاشورا بود:

1. قيام 15 خرداد ـ كه نقطه عطفى در تاريخ انقلاب شمرده مى شود ـ به دنبال سخنرانى شديداللحن حضرت امام رحمه الله در بعدازظهر عاشورا (13 خرداد 1342) به وقوع پيوست. ايشان در مورد قيام 15 خرداد فرمود:
«ملت عظيم الشأن در سالروز اين قيام فاجعه انفجارآميزى كه مصادف با 15 خرداد 42 بود، با الهام از عاشورا آن قيام كوبنده را به بار آورد. اگر عاشورا و گرمى و شور انفجارى آن نبود، معلوم نبود چنين قيامى بدون سابقه و سازماندهى، واقع شود».[68]
2. 17 شهريور نيز يكى از مقاطع مهم انقلاب بود كه تحت تأثير عاشورا و فرهنگ آن شكل گرفت: «17 شهريور مكرر عاشورا و ميدان شهدا مكرر كربلا و شهداى ما مكرر شهداى كربلا و مخالفان ملت ما مكرر يزيد و وابستگان او هستند».[69]
3. اعلاميه تاريخى امام خمينى رحمه الله در روز 21 بهمن 1357 مبنى بر شكستن كودتا و حكومت نظامى رژيم ـ كه تصميم داشتند رهبران اصلى انقلاب را دستگير كرده، و به زعم خويش به انقلاب براى هميشه پايان دهند ـ عملاً نوعى حماسه عاشورايى محسوب مى شد.
مردم تحت تأثير اعلاميه و فرمان حسين زمان خويش، به خيابان ها ريخته و توطئه هاى رژيم را درهم شكستند.
امام راحل رحمه اللهدر اين زمينه مى فرمايد:
«اگر قيام حضرت سيدالشهدا عليه السلام نبود، امروز هم ما نمى توانستيم پيروز بشويم. تمام اين وحدت كلمه اى كه مبدأ پيروزى ما شد، براى خاطر اين مجالس عزادارى مجالس سوگوارى و اين مجالس تبليغ و ترويج اسلام شد».[70]

سه. تأثير فرهنگ عاشورا بر حفظ و تداوم انقلاب اسلامى
فرهنگ عاشورا نه تنها عامل پيدايش اصل انقلاب و زمينه ساز پيروزى آن در مراحل مختلف بوده است؛ بلكه همين فرهنگ عامل اساسى حفظ و تداوم انقلاب اسلامى نيز محسوب مى گردد.
اگر انقلاب اسلامى بخواهد بر مبناى آن فرهنگى كه شكل گرفته است تداوم يابد؛ بايد توجه مستمرى به همان فرهنگ داشته باشد: روحيه شهادت طلبى، آزادگى و شرف، عزت نفس، مبارزه با فروع ظلم و ستمگرى، مخالفت با تخطّى از احكام اسلام و ... در عرصه هاى مختلف سياست خارجى و روابط با ديگر كشورها و نيز عرصه سياست داخلى ـ از سياست گذارى در ابعاد مختلف اقتصادى، اجتماعى، سياسى، فرهنگى و غيره گرفته تا بخش هاى اجرايى و ... .
همه بايد پايبند به آموزه هاى نهضت امام حسين عليه السلام و فرهنگ عاشورا باشند. اگر انقلاب اسلامى توانسته است از كليه توطئه ها جان سالم به در برد؛ اگر جنگ تحميلى هشت ساله ـ كه از سوى تمامى قدرت هاى جهانى پشتيبانى مى شد ـ نتوانست اين انقلاب مردمى و اسلامى را از پاى درآورد؛ اگر تهديدهاى دشمنان اسلام، امپرياليسم تبليغاتى، محاصره اقتصادى، كودتاى نظامى و ... هيچ كدام كوچك ترين خللى در عزم و اراده نظام اسلامى وارد نكرده است، همه و همه به دليل همان فرهنگ عاشورايى ملت ايران بوده است.[71]
امام خمينى رحمه الله در اين زمينه مى فرمايد:
«اين محرّم را زنده نگه داريد. ما هر چه داريم از اين محرم است. از اين قتل سيدالشهدا است و شهادت او است. ما بايد به عمق اين شهادت و تأثير اين شهادت در عالم برسيم و توجه كنيم كه تأثير او هم امروز هم هست. اگر اين مجالس وعظ و خطابه و عزادارى و اجتماعات سوگوارى نبود، كشور ما پيروز نمى شد. همه در تحت بيرق امام حسين عليه السلامقيام كردند. الان هم مى بينيد كه در جبهه ها وقتى كه نشان مى دهند آنها را، همه با عشق امام حسين عليه السلام است كه دارند جبهه ها را گرم نگه مى دارند».[72]
ايشان در جاى ديگر مى فرمايد:
«فداكارى حضرت سيدالشهدا عليه السلام است كه اسلام را براى ما زنده نگه داشته است ... بايد بدانيد كه اگر بخواهيد نهضت شما محفوظ بماند، بايد اين نهضت ها را حفظ كنيد».[73]

پی نوشت ها
____________________________
[1]. جان سالوين شاپيرو، ليبراليسم، ص 157.
[2]. ژان ژاك شواليه، آثار بزرگ سياسى، ص 104.
[3]. جين همپتن، فلسفه سياسى، ص 107.
[4].سروش، محمد، مقاومت و مشروعيت، فصلنامه حكومت اسلامى، سال هفتم شماره سوم، پاييز 1381، ص79.
[5]. فلسفه سياسى، ص117.
[6]. آلن دونيواتا، تأملى در مبانى دموكراسى، ترجمه بزرگ نادرزاد، ص 43 و ص 71.
[7]. فرانتس نويمان، آزادى و قدرت و قانون، ص368.
[8]. مقاومت و مشروعيت، ص81.
[9]. فلسفه سياست، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى رحمه الله ص127.
[10]. مقاومت و مشروعيت، ص81.
[11]. ژاك روسو، ژان، قرارداد اجتماعى، ترجمه مرتضى كلانتريان، ص 318.
[12]. موسوعة الفقيهه، ج6، ص 220.
[13]. مقاومت و مشروعيت، ص84.
[14]. همان، ص84.
[15]. امام خمينى رحمه الله، ولايت فقيه، ص37.
[16]. كلينى، فروع كافى، ج5، ص21.
[17]. مجلسى، محمد باقر، بحارالانوار، ج44، ص325.
[18]. نهج البلاغه، نامه 62.
[19]. تاريخ طبرى، ج 3، ص 280.
[20]. بحرانى، تحف العقول، ص168.
[21]. موسوعه كلمات امام حسين عليه السلام، ص 314.
[22]. تاريخ طبرى، ج 3، ص 306.
[23]. تذكرة الفقهاء، ج 9، ص 410.
[24]. نهج البلاغة، حكمت 165.
[25]. همان، نامه 38.
[26]. شيخ مفيد، الجمل، ص 420.
[27]. مشروعيت و مقاومت، ص 106.
[28]. صدر، سيد محمد باقر، منهاج الصالحين، ج1، ص11.
[29]. مواضع ما، ص69.
[30]. صحيفه امام، ج21، ص436.
[31]. بازرگان، مهدى،آخرت و خدا هدف بعثت، تهران، ص43.
[32]. بحارالانوار .
[33]. تحف العقول، ص243.
[34]. سيد جواد ورعى، حكومت دين از ديدگاه امام حسين عليه السلام، مجموعه مقالات همايش امام حسين عليه السلام، ص288.
[35]. موسوعه كلمات امام حسين عليه السلام، ص 336.
[36]. بحارالانوار، ج44، ص325.
[37]. همان، ص 278.
[38]. قدردانى قراملكى، محمد حسن، سكولاريسم در مسيحيت و اسلام، ص317.
[39]. موسوعه كلمات امام حسين عليه السلام، ص278.
[40]. همان، ص315.
[41]. همان، ص377.
[42]. همان، ص117.
[43]. موسوعه كلمات امام حسين عليه السلام، ص 313.
[44]. مقتل ابى مخنف.
[45]. وقعه الطف، ص 114.
[46]. ابو جعفر طبرى، تاريخ الامم و الملوك، ج 4، ص 271.
[47]. مائده 5: آيه 32.
[48]. مجله سياست خارجى، سال هفتم، تابستان وپاييز 1372، شماره 2 و 3، ص 430.
[49]. همان، ص 431.
[50]. محمدى رى شهرى، ميزان الحكمه، ج 9، ص 4508.
[51]. همان، ص 4509: «ايمان يا اسلام مانع كشتن به نحو غافلگيرانه است».
[52]. براى آگاهى بيشتر در اين باره ر.ك:
الف. ابن هشام، السيره النبويه، ج 4، صص 54 ـ 51؛
ب. الطبرسى ابن على الفضل بن الحسن، مجمع البيان فى تفسيرالقرآن، ج 9 و 10، ص 848 ذيل تفسير سوره النصر؛
پ. القمى، عباس، سفينه البحار، ج 7، ص 17؛
ت. واقدى، محمد بن عمر، مغازى، تاريخ جنگ هاى پيامبر صلى الله عليه و آله، ج 2، ص631؛
ث. سبحانى، جعفر، فرازهايى از تاريخ پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، ص443.

[53]. فرازهايى از تاريخ پيامير اسلام، ص 443.
[54]. ر.ك: همه مدارك و منابع پيشين.
[55]. ر.ك: صحيفه نور، ج 21، ص 86.
[56]. التحريرالوسيله، ج 1، ص 462 (مسأله 11 ذيل: القول فى مراتب الامر بالمعروف والنهى عن المنكر.
[57]. براى آشنايى بيشتر با جزئيات بحث و فروع بيشتر آن از جمله دشنام دادن به انبياى ديگر: ر.ك:
الف. فاضل لنكرانى، آيه الله محمد، تفصيل الشريعه فى شرح تحريرالوسيله، كتاب الحدود، صص325 ـ 318.
ب. موسوى اردبيلى، آيت الله سيد عبدالكريم، فقه الحدود والتعزيرات، صص 521 ـ 511.
[58]. به عنوان نمونه ر.ك: زنجانى، عميد، انقلاب اسلامى ايران و ريشه آن؛ روحانى، سيد حميد، نهضت امام خمينى رحمه الله؛ محمدى، منوچهر، تحليلى بر انقلاب اسلامى؛ دوانى، على، نهضت روحانيون ايران؛ كديور، جميله، رويارويى انقلاب اسلامى ايران و آمريكا و ... .
[59]. ميشل فوكو، ايرانى ها چه رؤياى در سر دارند؟ ترجمه حسين معصومى همدانى.
[60]. به نقل از ضيافت هاى نظرى بر انقلاب اسلامى «مجموعه مقالات» عبدالوهاب فراتى، ص297.
[61]. همان.
[62]. هاشم هاشم زاده هريسى، اصول فرهنگ و تعاليم عاشورا، چكيده مقالات گنگره بين المللى امام خمينى رحمه الله و فرهنگ عاشورا؛ مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى رحمه الله، ص189.
[63]. قيام عاشورا در كلام و بيان امام خمينى رحمه الله، ص55.
[64]. همان، ص38.
[65]. صحيفه امام، ج17، ص56.
[66]. كواكيان، مصطفى، هفت قطره از جارى زلال انديشه امام خمينى رحمه الله، ص 229.
[67]. راهپيمايى عظيم مردم ايران در روز اربعين برابر با 29/10/1357 بود كه پس از 23 روز در 22/11/1357 انقلاب اسلامى پيروز شد.
[68]. صحيفه امام، ج16، ص 290.
[69]. همان، ص346.
[70]. صحيفه امام، ج 16، ص 346.
[71]. هفت قطره، همان، ص235.
[72]. صحيفه امام، ج 17، ص 58.
[73]. همان، ج 15، ص 331 و 230 و جهت مطالعه درباره تأثيرات فرهنگ عاشورا بر انقلاى اسلامى ر.ك: فراتى، عبدالوهاب، ضيافتى نظرى بر انقلاب اسلامى مجموعه مقالات، ص 91؛ فصلنامه حكومت اسلامى، سال هشتم، شماره اول بهار 82، (ش 28)، ص 396.