شهدای کربلا چگونه دفن شدند؟
در مقاتل و روایات فراوانی نحوه دفن شهدای کربلا آورده شده است که هر کدام در این باره نظری دارند، اما در یکی از روایات این طور آمده است که امام سجاد (ع) توانستند با طی الارض خود را مجددا به صحرای خونین کربلا برسانند و شهدا را دفن نمایند.
حال با این تفاسیر به بررسی روایاتی که پیرامون دفن اجساد مطهر شهدای کربلا آورده شده است و همچنین داستان طی الارض امام سجاد (ع) بپردازد.
خاک سپاری امام حسین (ع) و شهیدان کربلا
نخست لازم است نقل های مختلف را در مورد خاک سپاری امام حسین (ع) و شهیدان کربلا از منابع روایی معتبر و یا قابل استناد بیاوریم، سپس به بررسی و جمع بندی آن می پردازیم. در منابع حدیثی و تاریخی؛ درباره چگونگی دفن و خاک سپاری شهیدان کربلا دو دسته روایت مشاهده می شود:
الف. حضور پیامبر خدا (ص)، معصومین (ع) و فرشتگان در خاک سپاری امام حسین (ع)
براساس دسته ای از روایات؛ حضرت سجاد (ع) به طریق خارق العاده (طی الارض) به کربلا آمدند و بدن های پاک شهدا خصوصاً امام حسین (ع) را به خاک سپردند؛ مانند:
۱. امام صادق (ع): «روزی اُمّ سلمه گریان برخاست. به او گفته شد: برای چه می گریی؟ گفت: فرزندم حسین، دیشب کشته شد؛ زیرا پیامبر (ص) را از هنگام وفاتش تا دیشب، در عالم رؤیا ندیده بودم و دیشب ایشان را رنگ پریده و اندوهگین دیدم. علّت را پرسیدم، فرمود: امشب، پیوسته قبرهایی برای حسین و یارانش ـ. که بر او و بر آنان درود باد ـ. می کندم»
۲. یکی از شیعیان می گوید: نزد امام رضا (ع) بودم که علی بن ابی حمزه، ابن سرّاج و ابن مُکاری بر ایشان وارد شدند. .. علی بن ابی حمزه به امام (ع) گفت: برای ما از پدرانت روایت شده که امور [دفنِ]امام را تنها امامی همانند او به عهده می گیرد. امام رضا (ع) به او فرمود: «مرا از حسین بن علی (ع) خبر بده که آیا امام بود، یا نبود؟». گفت: امام بود. فرمود: «چه کسی کارهای او را به عهده داشت؟». گفت: علی بن الحسین (ع) فرمود: «علی بن الحسین (ع) کجا بود؟». گفت: در کوفه در دست عبید الله بن زیاد، در بند بود؛ و افزود: علی بن الحسین (ع) [از میان اسیران]بیرون رفت، بدون آن که بفهمند. کارهای [به خاک سپاری]پدرش را انجام داد و سپس بازگشت. امام رضا (ع) به او فرمود: «آن کس که به علی بن الحسین (ع) امکان آمدن به کربلا و به عهده گرفتن کارهای پدرش را داد، همو به صاحب این امر (امامت) امکان می دهد که به بغداد بیاید و کار پدرش را به عهده گیرد و باز گردد، در حالی که در بند و در اسارت هم نیست».
ب. به خاک سپردن امام حسین (ع) و یارانش توسط ساکنان غاضریه
بنابر مشهور منابع روایی شیعه و سنی ساکنان غاضریه از قبیله بنی اسد، پیکرهای حسین (ع) و یارانش را در کربلا به خاک سپردند. در این جا گفته برخی از آن ها ذکر می شود:
* شیخ مفید (م ۴۱۳ ق): هنگامی که ابن سعد کوچ کرد و رفت، گروهی از بنی اسد ـ. که در غاضریه فرود آمده بودند ـ، به سوی حسین (ع) و یارانش ـ. که رحمت خدا بر ایشان باد ـ. رفتند و بر آنان نماز خواندند و حسین (ع) را در همین جایی که اکنون هست، به خاک سپردند و پسرش علی اصغر را نزد پاهایش دفن کردند و برای شهیدان خاندان و یارانش که گرد او بر زمین افتاده بودند، گودالی نزدیک پاهای حسین (ع) کندند و آنان را گرد آوردند و همه آنان را با هم دفن کردند. عبّاس بن علی را نیز در همان جا که شهید شد، در راه غاضریه و همین جایی که اکنون قبر او است، به خاک سپردند.
* ابن شهر آشوب مازندرانی (م ۵۸۸ ق): «ساکنان غاضریه از قبیله بنی اسد، پیکرهای حسین (ع) و یارانش را یک روز پس از شهادتشان در طَف به خاک سپردند و برای بیشتر آنها، قبرهای آماده ای می دیدند و پرندگان سفیدی را نیز مشاهده می کردند». سید ابن طاووس (م ۶۶۴ ق): «هنگامی که ابن سعد از کربلا فاصله گرفت، گروهی از بنی اسد بیرون آمدند و بر آن پیکرهای پاک خون آلود، نماز خواندند و آن ها را در همین جایی که اکنون هستند، به خاک سپردند».
* احمد بن یحیی بلاذری (م ۲۷۹ ق) در أنساب الأشراف: «اهالی غاضریه از قبیله بنی اسد، پیکر حسین (ع) را به خاک سپردند و پیکرهای یارانش ـ. که خداوند، رحمتشان کند ـ. را یک روز پس از شهادتشان به خاک سپردند».
* محمد بن جریر طبری ( م ۳۱۰ ق): «ساکنان غاضریّه از قبیله بنی اسد، حسین (ع) و یارانش را یک روز پس از شهادتشان به خاک سپردند»؛ و منابع دیگری؛ مانند مقتل الحسین (ع) خوارزمی، الأخبار الطوال، و مروج الذهب، که خاک سپارندگان امام حسین (ع) و یارانش را ساکنان غاضریه دانسته اند.
