شهدای کربلا چگونه دفن شدند؟

بررسی روایات مربوط به خاک سپاری امام حسین (ع) و شهدای کربلا

همان طور که دیدیم؛ دفن سیّد الشهدا (ع) و یارانش به دو صورت، گزارش شده است:

اوّل: ایشان به صورت خارق العاده توسط امام زین العابدین (ع) و با حضور پیامبر خدا (ص)، امام علی (ع)، امام حسن (ع) و فرشتگان الهی دفن شده است.
چنان که اعتقاد شیعیان بر این است که بر بدن مطهر یک معصوم، جز معصومی دیگر نمی تواند نماز خوانده و آن را کفن کرده و به خاک بسپارد.
این گزارش و اعتقاد؛ با روایاتی هماهنگ است که دلالت دارند امور مربوط به تجهیز و دفن امامان معصوم (ع)، فقط توسّط امام بعدی انجام می شود؛ مانند روایاتی که می گویند: «لا یَلِی الوَصِیَّ إلَا الوَصِیُّ»؛ کفن و دفن نمی کند وصی را مگر وصی.
یا «إنَّ الإمامَ لا یَلِی أمرَهُ إلَا إمامٌ مِثلُهُ»؛ کارهای [دفن]امام را تنها امامی همانند او به عهده می گیرد. علامه مجلسی پس از نقل مطالبی درباره دفن امام حسین (ع) می نویسد:
به حسب ظاهر چنین بود [که بنی اسد خود بدن امام را دفن کردند]، اما در واقع امام را به غیر از امام دفن نمی کند. حضرت امام زین العابدین (ع) به اعجاز امامت آمد و جسد مطهر آن حضرت و بلکه سایر شهدا را دفن کرد.

دوم: اهل غاضریه از طایفه بنی اسد، اجساد مطهّر شهدا را دفن کرده اند. به هر حال؛ نمی توان یک دسته از روایات را پذیرفت و دیگری را کنار نهاد؛ چون هرکدام دارای دلایل متقن و قوی هستند؛ پس جمع میان این دو گزارش مناسب ترین راه است؛ لذا در جمع این ها می توان گفت:

یک. با عنایت به خارق العاده بودن حضور امام زین العابدین (ع) - چرا که ایشان در آن زمان در بند اسارت دشمنان به سر می برد -؛ ساکنان غاضریه، متوجّه حضور ایشان نشده اند، چنان که حضور پیامبر (ص) و فرشتگان نیز برای آنان مشخّص نبوده است، و یا این که آنان، امام زین العابدین (ع) را دیده اند؛ ولی نشناخته اند. چنان که نقل ابن شهر آشوب مازندرانی نیز این جمع را تأیید می کند؛ چون در این نقل سخن از قبرهای آماده شده و پرندگان سفید است که هماهنگ با روایات بخش اول (الف) می باشد.

دو. هیچ منافاتی وجود ندارد که امام سجاد (ع) با کمک قبیله بنی اسد اقدام به دفن شهدا کرده باشد. چراکه دفن شهدا برای بنی اسد به تنهایی امکان پذیر نبود؛ زیرا آنان اهل روستاهایی بودند که در میدان نبرد شرکت نداشتند و بدون راهنمایی کسی که از همه آن شهیدان شناخت کامل داشته باشد قادر به شناسایی و دفن آنان نبودند بویژه آن که سرهای شهدا را بریده بودند؛ از این رو دفن دقیق و همراه با شناخت شهدا بدون وجود راهنمایی آگاه، امکان پذیر نبود و از سوی دیگر با توجه به این باور که کار دفن امام (ع) را کسی جز امام (ع) نمی تواند بر عهده گیرد، ناگزیر ما را به این مطلب می رساند که این راهنما باید امام سجاد (ع) بوده باشد.

سید عبد الرزاق مقرّم (متوفای ۱۸۹۸ م ) در کتاب «مقتل الحسین (ع)» - که ظاهراً خواسته است با استفاده از نقل کتاب «اسرار الشهادة»؛ میان روایات نقل شده در منابع شیعه و سنی و نیز اعتقاد شیعیان درباره تجهیز و دفن امام معصوم (ع) جمع کند -، می گوید: بنی اسد در دفن شهدای کربلا، متحیر و سرگردان بودند؛ چرا که کوفیان بین سرها و بدن های شهدا جدایی انداخته بودند و بدن ها قابل شناسایی نبودند. در این هنگام امام سجاد (ع) به کربلا تشریف آوردند و آنان را در این امر یاری کردند».