ازبندگان برگزیده خدا که وارثین کتاب خدایند ، مقام علی علیه السلام در روایات عام . . .

ادامه درس دوم

تفسیر آیه ثم اورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا

حال که این مطلب واضح شد رجوع کنیم به تفسیر آیه ای که در مطلع گفتار ذکر شد

«ثم اورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا»

ما قرآن مجید را بعد از آنکه به تو فرو فرستادیم به نحو توارث به بندگان برگزیده خود میراث دادیم ، باید دید این چه میراثی است ؟ و بنابراین بحث در دو موضوع واقع خواهد شد .

موضوع اول آنکه مراد از کتاب چیست ؟ موضوع دوم آنکه مراد از بندگان برگزیده که کتاب را به آنان به نحو توارث سپردیم چه کسانند ؟

اما موضوع اول ، بدون تردید مراد از کتاب قرآن کریم است چون در آیه قبل از این آیه فرماید :

«و الذی اوحینا الیک من الکتاب هو الحق مصدقا لما بین یدیه ان الله بعباده لخبیر بصیر»[25]

آنچه از کتاب به تو وحی کردیم مسلما و بدون تردید حق است .

و این خطاب راجع به حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله است . و کتابی که

به حضرت وحی شده قرآن کریم است .

بنابراین چون به دنبال این آیه بدون فاصله می گوید : سپس ما کتاب را به بندگان برگزیده خود ارث دادیم ، معلوم می شود که مراد همین قرآن مورد ذکر است ، و البته معلومست که مراد از این قرآن ارث داده شده قرآن نوشته شده نیست ، بلکه مراد حقیقت قرآن است که بر قلب آنان وارد شده است ، و به همان نهجی که حضرت رسول الله آن حقائق را از جبرئیل امین تلقی کردند ، به همان نهج این بندگان برگزیده از حضرت رسول الله قرآن را تلقی نمودند ، و آن حقائق و اسرار و دقائق و لطائف که :

«لا یمسه الا المطهرون [26]

«و انا جعلناه قرآنا عربیا لعلکم تعقلون و انه فی ام الکتاب لدینا لعلی حکیم [27]

با سطح بسیار عالی و مرتفعی که اختصاص به خود آنان داشته است بر قلبشان وارد شده است .

مراد از بندگان برگزیده خدا که کتاب الهی به آنان به ارث رسیده چه کسانی هستند ؟

اما در موضوع دوم طبق روایات فراوان و مستفیضی که از حضرت امام محمدباقر و حضرت امام جعفر صادق علیهما السلام وارد است مراد از این بندگان برگزیده ذریه پیغمبر اکرم از اولاد حضرت فاطمه سلام الله علیها هستند که به مقتضای آیه مبارکه : «ان الله اصطفی آدم و نوحا و آل ابراهیم و آل عمران علی العالمین [28] در تحت ذریه و آل ابراهیم واقع شده اند .

علاوه از صدر اسلام تا به حال هیچکس ادعا ننموده که از امیرالمؤمنین علیه السلام و از ائمه طاهرین سلام الله علیها اجمعین ، کسی دیگر به کتاب خدا عارف بوده است بلکه طبق روایات متواتر که از بزرگان اهل سنت وارد

شده است امیرالمؤمنین علیه السلام اعرف و اعلم امت به کتاب خدا بوده اند .

و بنابراین مسلما مراد از بندگان برگزیده خدا که قرآن به آنان ارث رسیده است آنانند .

از اینها گذشته طبق حدیث متواتر بین شیعه و سنی که پیغمبر عترت خود را ملازم و قرین قرآن قرار داده است ، معلوم می شود که مراد از بندگان برگزیده همانا عترت رسول خداست : انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی اهل بیتی لن یفترقا حتی یردا علی الحوض[29] من در میان شما دو چیز بزرگ و سنگین از خود به یادگار می گذارم یکی کتاب خدا و دیگری عترت من ، یعنی اهل بیت من هستند ، و این دو هیچگاه از یکدیگر جدا نمی شوند تا کنار حوض کوثر بر من وارد شوند .

و علاوه بر روایاتی که درباره علم امیرالمؤمنین علیه السلام آمده مانند حدیث وارد از ام سلمه که پیغمبر فرمود : علی مع القران و القران مع علی[30] علی با قرآن است و قرآن با علی است و حدیث انا مدینه العلم و علی بابها[31] من شهر علمم وعلی در اوست ، و نظائر آنها از روایاتی که درباره علم امیرالمؤمنین وارد شده است استفاده می شود که آن حضرت از وارثین کتاب خدا از رسول الله بوده اند .

اما راجع به آنکه می فرماید : فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرات باذن الله

معلومست که منظور همان اصحاب شمال و اصحاب یمین و مقربونند ، و مسلما مراد از بندگان برگزیده همان دسته سومند که در خیرات گوی سبقت را ربوده اند .

بنابراین یا ضمیر منهم راجع است بعبادنا بدون قید اصطفا ،

یعنی مطلق بندگان ما به سه دسته تقسیم می شوند ، لکن از میان آنان همان سابقون الی الخیرات هستند که مورد برگزیدگی واقع شده و کتاب را ارث برده اند .

و یا ضمیر منهم راجع است به الذین الصطفینا من عبادنا بدین معنی که هر سه طایقه شریکند در وراثت کتاب ، گرچه وارث حقیقی و حافظ کتاب همان دسته سوم که عالم به کتابند خواهد بود .

و مانعی ندارد که در عین آنکه قائم به کتاب و حافظ آن بعضی بخصوص باشند ، نسبت وراثت به همه داده شود ، مانند کریمه شریفه :

«و اورثنا بنی اسرائیل الکتاب [32]

ما تورات را به بنی اسرائیل به عنوان ارث داده ایم ، با آنکه تورات بر حضرت موسی نازل شد ، نه بر همه آنان ، لکن چون حضرت موسی در میان بنی اسرائیل است عنوان نسبت اعطاء تورات به بنی اسرائیل نیز تجوزا صحیح است .

و بنابراین احتمال ، مراد از ظالم لنفسه همان افرادی از مسلمانان هستند که به واسطه ارتکاب سیئه ای بر نفس خود ستم نمودند ، چون بنابراین احتمال ظالم لنفسه از اقسام افراد برگزیده خواهد بود ، و لذا نمی توان آنان را از اصحاب شمال قرار داد ، بلکه از اصحاب یمینند ، غایه الامر آنکه کاستی و منقصتی در آنها خواهد بود

باری بگذریم به اصل بحث ، و آن این که چون امیرالمؤمنین و ائمه اطهار علیهم السلام بندگان برگزیده هستند ، _طبق نصوص صریحه ای که خود اهل سنت از بزرگان از محدثین آنها نقل کرده اند_ لذا آنان پاسداران و حافظان کتاب خداهستند .