1) مباحث فقهي مطرح شده در اين جزء عبارتند از:

الف-احكام سوگند. خداوند درآيه 89 سوره مائده مي فرمايد:"خداوند شما را به خاطر سوگند هاي بيهوده مؤاخذه نمي كند, اما در مقابل سوگندهايي كه با ايمان وقصد بوده است مؤاخذه مي كند".

• اقسام سوگند:

1- سوگندهايي كه داراي هدف مشخصي نيست و از روي اراده محكم و تصميم قاطع نيست.

2- سوگندهايي كه با اراده و عزم است.

• كفاره سوگند.اگر كسي بنام خدا سوگند ياد كند كه عمل نيك يا عمل مباحي را انجام دهد, واجب است به سوگند خود عمل كند و اگر آنرا زير پا گذاشت ,كفاره دارد و نيز سوگند جز به نام خدا معتبر نيست.كفاره سوگند نيز يكي از اين سه چيز است:

1- اطعام ده نفر مسكين.

2- پوشاندن ده نفر نيازمند.

3- آزاد كردن يك برده و اگر كسي توان هيچكدام از اينها را ندارد ,بايد سه روز روزه بگيرد.

ب- احكام شراب و قمار و بخت آزمايي.خداوند در آيه 91 و 92 سوره مائده مي فرماید :"شيطان مي خواهد با آشاميدن شراب و قمار, شما را از ياد خدا و نماز گذاردن بازدارد".يادآوري مي شود در مورد شراب
در آيه 219 سوره بقره يعني جزء دوم نيز مطالبي آمده است.

ج- احكام صيد درحال احرام: خداوند در آيه 95 سوره مائده خطاب به مؤمنين مي فرمايد:" در حال احرام
شكار نكنيد و هر كس از شما كه بداند مُحرم است و شكار نمايد, بايد از چهار پايان قرباني كند و يا كفارۀ آن رابپردازد كه اطعام چند مسكين است و يا برابر همان اطعام روزه بگيرد" و در آيه بعدي مي فرمايد:

"صيد دريا در حال احرام حلال است".

د‌- احكام وصيت, خداوند در آيه 106 سوره مائده مي فرمايد: "زمانيكه مرگ يكي از شما فرا مي رسد هنگام وصيت نمودن , دو نفر عادل را به شهادت بگيريد و..." و بدينوسيله خداوند سعي در حفظ حقوق و اموال مردم كرده است.

2) خداوند در آيه 97 سوره مائده راجع به كعبه مي فرمايد:" كعبه را وسيله اي براي استواري و سامان بخشيدن به كار مردم قرار داده ام." ونيز در روايات اسلامي ويران كردن كعبه در رديف قتل پيامبر و امام قرار گرفته است و نگاه كردن به آن عبادت است و طواف گرد كعبه از بهترين اعمال ذكرشده است.

3) سؤالات بيجا, خداوند در آيه 101 سوره مائده خطاب به مؤمنين مي فرمايد:" از چيزهايي نپرسيد كه اگر براي شما آشكار شود شما را ناراحت مي نمايد".

لازم به ذكر است كه گرچه سؤال , كليد فهم حقايق است ,اما اين مورد هم مانند مسائل ديگر ,استثنايي دارد كه به چند نمونه اشاره مي كنيم:

الف- بيشتر مردم اگر ازعمق بيماري خود اطلاع داشته باشند, به وحشت مي افتند. لذا گاهي پزشك صلاح مي داند كه بيماري شخص را به اطرافيانش بگويد و بهتر است خود بيمار سعي در فهميدن بيماري خود نداشته باشد.

ب‌- در روايت آمده است كه در هر مورد كه خداوند سكوت كرده است, پرسش نكنيد كه حكمتي در آن است.

ج‌- در روايتي از امام رضا (ع) درباره داستان گاو بني اسرائيل و سؤالات پي درپي قوم يهود از حضرت موسي (ع) در رابطه با مشخصات گاوي كه مأمور ذبح آن بودند, آمده است كه اگرقوم يهود در همان آغاز يك ماده گاو انتخاب كرده و سر مي بريدند كافي بود, اما آنان سخت گيري كردند و خداوند هم بر آنان سخت گرفت.(جلد اول تفسير نمونه ص 308)

4) در آيه 110 سوره مائده مواهب پروردگار به حضرت عيسي(ع) ذكر شده است.وهمچنين در آيات پاياني اين سوره داستان نزول مائده بر حواريون حضرت عيسي(ع) و تقاضاي عيسي(ع) از خداوند براي نزول مائده آسماني بعنوان عيدي و همچنين گفتگوي خداوند با حضرت عيسي(ع) و اعلام بيزاري آن بزرگوار از شرك پيروانش آمده است.

 موضوع مطالب سوره مباركه انعام در جزء هفتم:

مرحوم علامه طباطبائي(ره) صاحب الميزان در اين باره مي فرمايد كه غرض از سوره انعام بيان توحيد خدايتعالي است, زيرا بيشتر آيات آن به صورت محاجه عليه مشركين و مخالفين و نيز توحيد و نبوت و معاد است. ضمنا اين سوره مشتمل بر اجمالي از وظايف شرعيه و محرمات دينيه است.

5) درصفحه 144 جلد 5 تفسير نمونه در مورد جلسات ختم انعام نوشته شده است كه بعضي ها از اين سوره تنها به خواندن الفاظ آن قناعت مي كنند و جلسات عريض و طويلي براي ختم انعام و حل مشكلات شخصي و خصوصي خود با تشريفات ويژه اي ترتيب مي دهند. مسلما اگر در اين جلسات به محتواي سوره انعام دقت شود, نه تنها مشكلات شخصي ,بلكه مشكلات عمومي مسلمانان نيز حل خواهد شد.

6) عكس العمل هاي مشركين در مقابل دعوت به توحيد:

الف- اعراض از آيات الهي; خداوند در آيه 4 سوره انعام مي فرمايد:" هيچ آيه اي ازطرف پروردگارشان نمي آيد مگرآنكه از آن روي گردانند".

ب‌- تكذيب حق; در آيه 5 اين سوره به روحيه حق ناپذيري آنها اشاره شده و مي فرمايد:" هر زمان حق به سراغشان آمد تكذيب كردند".

ج‌- لجاجت مشركين; در آيه 7 اين سوره مي فرمايد:" اگر نامه اي روي صفحه اي بر تو نازل كنيم و‌ آن را با 
دست خود لمس كنند, آنگاه مي گويند كه اين جز سحر آشكار نيست.

د‌- بهانه هاي مشركين; در آيه 8 سوره انعام مي فرمايد:" مي گويند چرا فرشته اي به پيامبر نازل نشده است" و در آيه 37 مي فرمايد:" گفتند چرا معجزه اي بر او نازل نمي شود".

ه‌- كتمان اهل كتاب; خداوند مي فرمايد اينها پيامبر را مي شناسند همانگونه كه فرزندان خود را مي شناسند ]اما معرفي نمي كردند[.

و‌- دلهاشان تاريك و گوشهاشان كر است.در آيه 25 و 26 مي فرمايد بر دلهاشان پرده اي افكنده ايم و در گوشهاشان سنگيني نهاده ايم.

ز‌- ايمان نمي آورند; در آيه 25 مي فرمايد:" اگر تمام نشانه ها را هم ببينند ايمان نمي آورند".

ج‌- منكر معادند; در آيه 29 مي فرمايد:" آنها معتقدند كه جز اين زندگي دنيا زندگي ديگري وجود ندارد و ما هرگز برانگيخته نخواهيم شد.

ط - انتظارات بيجا; از پيامبر(ص) مي خواستند كه خدايان آنها را بپرستد و نيز به ثروتمندان امتياز داده و فقرا را از خود دور كند, كه خداوند در آيه 52 مي فرمايد:" هرگز كساني را كه صبح و شام خدا را مي خوانند از خود دور مكن".

7) استدلالهاي مختلف براي بيدارسازي مشركان:

الف- از راه نشان دادن سرنوشت اقوام گذشته; در آيه 6 مي فرمايد آيا نديدند اقوام گذشته را كه چگونه هلاك كرديم با اينكه از شما قويتر بودند و قدرتهايي به آنها داده بوديم كه به شما نداده ايم و به خاطر گناهانشان همه نعمت ها را از آنها گرفتيم و نابودشان كرديم.

ب‌- از راه فطرت; در آيه 40 و 41 مي فرمايد اگر عذاب به سراغ شما بيايد و يا رستاخيز برپا شود, آيا باز هم غير خدا را مي خوانيد؟ نه در آن موقع خدا را مي خوانيد. و نيز در آيه 63 مي فرمايد:" چه كسي شما را از تاريكي هاي خشكي و دريا رهايي مي بخشد در حاليكه او را با تضرع و در پنهاني ميخوانيد و مي گويند اگر خدا ما را از اين خطرات رهايي بخشد از شكر گزاران خواهيم بود".

همچنين از راه دلائل توحيدي و راه تهديد و راه سير در زمين .

8) اندوه پيامبر براي هدايت مشركين و دلداري خداوند وي را:

الف- خداوند در آيه 32 سوره انعام مي فرمايد:"همانا مي دانيم كه آنچه كفار مي گويند تو را اندوهگين مي كند, همانا ايشان تو را تكذيب نمي كنند بلكه ظالمان آيت هاي خدا را انكار مي كنند".

ب‌- خداوند در آيه 10 با دلداري دادن به پيامبر(ص) مي فرمايد پيامبراني كه پيش از تو بودند نيز استهزاء شدند اما سرانجام عذاب الهي بر آنان فرود آمد.

ج‌- خداوند در آيه 35 مي فرمايد اگرروگرداني آنها بر تو سنگين است, بدان كه اگر سوراخي در زمين بوجود آوري و يا نردباني به آسمان بگذاري و بالاخره در اعماق زمين و آسمان براي آنها آيه و نشانۀ ديگري بياوري,بازهم ايمان نخواهند آورد.

9) در آيه 38 حشر تمام موجودات در روز رستاخيز و در آيه 44عذاب استدراجي و در آيه 68 دوري از مجلس گناه و در آيات پاياني مواهب پروردگار به حضرت ابراهيم بيان شده است.

10) حضرت ابراهيم قهرمان توحيد:
در آيات پاياني اين جزء, گفتگوي حضرت ابراهيم با ستاره پرستان, خورشيد پرستان و مشركان بيان مي شود و اينكه وي از راههاي مختلف و يكه و تنها توحيد را اثبات مي كند.