حكايات و روايت تربيتى برگزيده از كتاب من لا يحضره الفقيه
ياد خدا
حضرت موسى عليهالسلام ، مشغول مناجات و راز و نياز با خداوند، عرض كرد:
بارالها! آيا تو از من دور هستى كه من تو را با صداى بلند بخوانم ؛ و يا نزديكى ، تا با تو آرام و پنهانى سخن بگويم ؟!
خداوند عزوجل فرمود: من همنشين كسى هستم كه مرا ياد كند.
حضرت موسى عليهالسلام عرض كرد: من در حالتهاى قرار مى گيرم كه به ياد تو هستم ولى شرم مى كنم تو را ياد كنم . (نام تو را ببرم)
خداوند فرمود: اى موسى ! مرا در همه حالتها ياد كن . (نام مرا هميشه بر زبان بياور). (٣٠)
اندرز ابوذر، توشه راه
ابوذر در كنار كعبه بپا خاست و گفت : من جندب بن سكن هستم . (٣١) مردم گرد او آمدند و او گفت : هنگامى كه براى شما سفرى پيش مى آيد، با خود توشه اى بر مى دارد. پس براى سفر روز قيامت ، توشه اى برگيريد.
آيا در اين سفر، به چيزى نياز نداريد؟
گفتند: ما را راهنمايى كن .
جناب ابوذر فرمود:
صم يوما شديد الحر للنشور. وحج حجة لعظائم الامور. و صل ركعتين فى سواد الليل لوحشة القبور. كلمة خير تقولها، و كلمة شر تسكت عنهااو صدقة منك على مسكين ، لعلك تنجو بها يا مسكين من يوم عسير. اجعل الدنيا درهمين : درهما انفقته على عيالك ، و درهما قدمته لاخرتك ، و الثالث يضر و لا ينفع ، لاترده . اجعل الدنيا كلمتين : كلمة فى طلب الحلال ، و كلمة للاخرة ، و الثالثة تضر و لا تنفع ، لا تردها. در يك روز گرم ، به ياد روز حشر، روزه بگيريد و براى كارهاى سخت (٣٢) .
و براى تاريكى و وحشت قبر، در تاريكى شب ، دو ركعت نماز بگذاريد.
توشه اين راه ، كلمه خيرى است كه بيان مى كنى ، و كلمه شرى است كه از گفتنش خود را باز مى دارى .
يا صدقه اى كه به مسكينى محتاج بخشى ، تا از مشكلات آن روز دشوار (قيامت) نجات يابى . اى بشر محتاج !! دنيا را در دو درهم خلاصه كن . يك درهم ، براى خانواده ات نگاه دار. و درهم ديگر را براى آخرتت پيش فرست . و بدان كه ، درهم سوم ، تنها برايت زيان دارد، نه سود و هيچگاه به آن نياز پيدا نخواهى كرد.
دنيا را در دو كلمه خلاصه كن يك كلمه ، براى طلب حلال و كلمه ديگر، براى آخرت . و كلمه سوم ، زيان دارد و سود ندارد. و به آن نياز نخواهى يافت . جناب ابوذر، سپس چنين افزود:
قتلنى هم يوم لا ادركه .
حسرت روزى كه به آن نرسيده ام ، مرا كشت . (٣٣)
اندرز لقمان به فرزندش
لقمان حكيم به پسرش فرمود:
فرزند عزيزم ، دنيا دريايى عميق و ژرف است ؛ و افرادى بسيار زياد در اين دريا هلاك شده اند. پس به ياد داشته باش كه :
كشتى خود را در اين درياى ژرف ، ايمان به خدا قرار دهى . و بادبانش را، توكل به خدا نصب نمائى . و توشه خود را در آن ، تقواى خدا عزوجل قرار دهى .
اگر از اين دريا نجات يافتى ، به كمك رحمت الهى رسته اى . و اگر هلاك شدى به سبب گناهان خودت به مهلكه افتاده اى (٣٤) .
آداب سفر
حماد بن عيسى گويد: امام صادق عليهالسلام فرمود: لقمان به پسرش فرمود:
هنگامى كه همراه با گروهى سفر مى كنى ، در كار خود و كار آنها با همسفرانت بسيار مشورت كن .
در برابر آنها، بسيار تبسم كن .
درباره توشه سفر، كريمانه عمل كن .
زمانى كه تو را فراخواندند، پاسخگو باش . اگر از تو يارى خواستند، كمكشان كن . زياد نماز بخوان و سكوت اختيار كن . اگر از تو در كلام حقى گواهى خواستند، گواهى ده . هنگامى كه از تو مشورت خواستند، فكرت را به كار بينداز با تعمق و بينش پاسخ ده . چون هر كس شرط اخلاص را بكار نبرد، خداوند، تدبير را از او سلب مى كند. اگر ديدى همسفران پياده مى روند، تو نيز با ايشان پياده راه برو. چون ديدى آنان به كارى مشغولند، تو نيز با آنان مشغول شو. چون صدقه اى دادند، تو نيز (در صدقه دادن با ايشان) شركت كن . به سخن كسى كه از تو بزرگتر است گوش فرا ده . چون تو را به كارى امر كنند موافقت كن . چرا كه عدم موافقت برانجام امور، نشانه عجز است . اگر در مقصد ترديد داريد، بايستيد و مشورت كنيد. اگر يك نفر تنها را ديديد از او سوال نكنيد چون ممكن است او جاسوس دزدان و يا شيطان باشد. (٣٥)
هنگامى كه وقت نماز شد، آن را به هيچ بهانه اى تاخير مينداز. زيرا نماز، دينى است كه بايد پرداخته گردد.
نماز را به جماعت بگزار، اگر چه بر سر نيزه باشى !
زمانى كه به مقصد رسيدى ، پيش از آماده شدن خودت ، مركبت را آماده كن . در جايى فرود آى كه خاكش نرمتر و گياهانش بيشتر است . (٣٦)
فضيلت امت پيامبر صلىاللهعليهوآلهوسلم
حضرت رسول اكرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمود:
آن هنگام كه خداوند عزوجل حضرت موسى عليهالسلام را مبعوث فرمود، و او را به عنوان راز دار خود برگزيد. دريا را برايش شكافت ، بنى اسرائيل را نجات داد و تورات را به حضرتش عطا فرمود.
حضرت موسى عليهالسلام ، آن هنگام كه ، مقام قرب خود را در پيشگاه حضرت جل و علا درك نمود، عرضه داشت :
خداوندا! به من كرامتى بخشيدى ، كه به هيچ يك از بندگانت قبل از من نبخشيده اى .
خداى جل و جلاله فرمود:
اى موسى ! آيا نمى دانى كه محمد صلىاللهعليهوآلهوسلم در نزد من ، از همگى آفريدگانم برتر است ؟
حضرت موسى عليهالسلام عرض نمود: خدايا! حال كه محمد صلىاللهعليهوآلهوسلم در پيشگاه حضرتت از تمام آفريدگانت گرامى تر است ؛ آيا در ميان خاندان پيامبران ، گرامى تر از خاندان من وجود دارد؟
خداى عزوجل فرمود:
اى موسى ! آيا ندانستى كه ارزش خاندان محمد صلىاللهعليهوآلهوسلم بر ديگر خاندان پيامبران ، مانند ارزش و برترى حضرت محمد صلىاللهعليهوآلهوسلم بر تمام پيامبران مى باشد؟
موسى عليهالسلام عرض كرد: خدايا! پس اگر آل محمد عليهالسلام چنين هستند. آيا درميان امتهاى پيامبران ، امتى هست كه نزد تو، برتر از امت من باشد كه بر سر آنان امت من ابر را سايه بان گردانيدى . من و سلوى غذاى بهشتى بر آنان نازل فرمودى . و دريا را برايشان شكافتى ؟
خداوند عزوجل فرمود: اى موسى ! آيا ندانستى كه فضل امت محمد صلىاللهعليهوآلهوسلم بر تمام امتها، مانند فضل اوست بر جميع آفريدگان من .
سپس حضرت موسى عليهالسلام فرمود: خدايا! اى كاش ، من ايشان را مى ديدم .
خداوند عزوجل وحى فرستاد كه :
اى موسى ! تو آنها را نخواهى ديد، زيرا كه اين زمان ، زمان ظهور آنها نيست . اما به زودى ايشان را در بهشت و جنات عدن و فردوس ، در حضور محمد صلىاللهعليهوآلهوسلم مى بينى كه در ميان نعمتهاى آن مى گردند؛ و از خيرات آن متنعم هستند.
آيا دوست دارى كلامشان را به گوش تو برسانم ؟
موسى عرض كرد: بلى . اى معبود من !
آنگاه خداى عزوجل فرمود:
در پيشگاه من در كمال ادب بايست ، مانند ايستادن بنده ذليل در پيشگاه پادشاه جليل .
حضرت موسى عليهالسلام چنين كرد.
در اين حال خداى ما عزوجل ندا داد كه : اى امت محمد!
همگى ايشان ...، پاسخ گفتند:
لبيك ، اللهم لبيك ، لبيك لا شريك لك لبيك ، ان الحمد و النعمة لك و الملك ، لا شريك لك لبيك
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: خداوند اين اجابت را شعار حج قرار داد. (٣٧)
اولياى خدا
داوود رقى به محضر امام صادق عليهالسلام رفته و از شخصى شكايت كرد كه از او قرض گرفته بود. و داوود مى ترسيد كه مالش از بين برود.
امام عليهالسلام فرمود:
چون وارد مكه شدى به نيابت عبد المطلب ، ابوطالب ، عبد الله و فاطمه بنت اسد طواف انجام بده . و دو ركعت نماز بخوان . سپس از خداى بخواه كه مالت را به تو برگرداند .
داوود چنين كرد. و هنگامى كه از در صفا (٣٨) خارج مى شد ناگهان آن شخص بدهكار را ديد كه در آنجا ايستاده و مالش را به او برگرداند. (٣٩) (٤٠)
خانه كعبه ، دو هزار سال
قبل از آدم عليهالسلام زراره به امام صادق عليهالسلام عرض كرد:
جانم فدايت باد! چهل سال است كه من مسائل حج را از شما سوال مى كنم و شما پاسخ مى فرماييد! و هنوز مسائل پيرامون حج پايان نيافته است .
امام عليهالسلام فرمود:
در اين خانه ، دو هزار سال قبل از حضرت آدم عليهالسلام ، اعمال حج برگزار مى شده است . چگونه مى خواهى مسائل مربوط به آن در عرض چهل سال به پايان رسد؟! (٤١)
نماز در مسجد غدير
ابان گويد: امام صادق عليهالسلام فرمود:
نماز در مسجد غدير (٤٢) مستحب است . زيرا پيامبر صلىاللهعليهوآلهوسلم در آن مسجد امير المومنين عليهالسلام را به جانشينى برگزيد. و آن موضعى است كه خدا حق را در آنجا اظهار فرمود. (٤٣)
