دفع تهدیدها
قَیِّمًا لِیُنْذِرَ بَأْسًا شَدیدًا مِنْ لَدُنْهُ وَ یُبَشِّرَ الْمُؤْمِنینَ ... (كهف، 2)
قرآن، كتابی استوار است تا عذاب شدید را هشدار دهد و به مؤمنان بشارت دهد.
152.دفع ضرر، مهمتر از جلب منفعت است. لذا سازمانها باید در اولویتبندی بین دفع ضررهای احتمالی كه به سازمان وارد میشود و منافعی كه ناشی از انجام تصمیم و اقدامی در سازمان است، ابتدا به دفع ضرر بپردازند. (پیشی گرفتن هشدار عذاب بر بشارت، تبیین کننده این معناست.)
كیفیت کار
لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً (كهف، 7)
ما انسانها را میآزماییم تا مشخص شود، كه كدامشان بهتر و نیكوتر عمل میكنند.
153.آنچه كه باید در سازمان، در مورد عملكرد افراد، معیار و اصل باشد، كیفیت و بازدهی کار آنهاست، نه مقدار و كمّیّت آن.
دوری از وعدهدادن
وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ إِنّی فاعِلٌ ذلِكَ غَدًا (كهف، 23)
درباره هیچ چیز و هیچ كار، نگو كه من حتماً آن را فردا انجام میدهم.
154.مدیران و رهبران سازمان باید به این نكته توجه كنند كه فراهم كردن امكانات و مقدمات انجام برنامهها، تضمینكنندة قطعیت اقدامات نیست، چون عوامل و متغیرهای دیگری وجود دارند كه به راحتی میتوانند شرایط را به گونهای دیگر رقم بزنند.
دفع افسد به فاسد
أَمَّا السَّفینَةُ فَكانَتْ لِمَساكینَ یَعْمَلُونَ فِی الْبَحْرِ فَأَرَدْتُ أَنْ أَعیبَها وَ كانَ وَراءَهُمْ مَلِكٌ یَأْخُذُ كُلَّ سَفینَةٍ غَصْبًا (كهف، 79)
حضرت خضر به حضرت موسی گفت: آن كشتی متعلق به چند یتیم است، آن را معیوب کردم زیرا پادشاهی در كمین بود كه كشتیهای سالم را غصب میکرد.
155.یكی از نکاتی كه مدیران در طرحها و برنامهریزیها و تصمیمات خود باید لحاظ كنند دفع افسد به فاسد و ترجیح اهم بر مهم است. (داشتن كشتی معیوب بهتر از نداشتن آن است.)
نیازسنجی
فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلى أَنْ تَجْعَلَ بَیْنَنا وَ بَیْنَهُمْ سَدًّا (كهف، 94)
مردم به ذوالقرنین گفتند: آیا حاضری که ما هزینهای (پولی) به تو بدهیم تا بین ما و یأجوج و مأجوج، سدّی ایجاد كنی که در امنیت باشیم؟
156.مردم در جایی سرمایهگذاری میكنند كه نسبت به آن احساس نیاز كنند، مخصوصاً اگر نیازهای اساسی باشد. لذا سازمانها باید به دنبال كارهایی باشند كه در پی برآوردن نیازهای مردم باشد و از این طریق سرمایههای آنها را برای انجام برنامهها به كار گیرند.
نامگذاری پروژهها
یا زَكَرِیّا إِنّا نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ اسْمُهُ یَحْیى ... (مریم، 7)
ای زكریّا! تو را به پسری بشارت میدهیم كه نامش یحیی است.
157.مدیران، نامگذاری طرحها، پروژهها و محصولات را ساده نگیرند، زیرا نام نشانة اهداف، رسالت، مأموریت و فرهنگ سازمان است.
مسؤولیت خانوادگی
وَ كانَ یَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ... (مریم، 55)
اسماعیل، همواره خاندان خود را به نماز و زكات امر میكرد.
158.مدیران و رهبران سازمانها و كسانی كه مسؤولیتهای سنگین اجتماعی دارند نباید از خانواده خود غافل شوند، بلکه باید علاوه بر مسؤولیت اجتماعی، به مسؤولیت خود در خانواده نیز بپردازند.
تخلف از فرمان جانشین
فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفًا قالَ یا قَوْمِ أَ لَمْ یَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا... فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدی (طه، 86)
حضرت موسی پس از شنیدن خبر نافرمانی قومش از هارون، به سرعت و با عصبانیت به سوی بنیاسراییل بازگشت و فرمود: آیا پروردگارتان به شما وعده جزای نیك نداد؟! پس چرا از وعده ای كه با من داشتید تخلف كردید.
159.تخلف از فرامین جانشین، تخلف از خود مدیر است. (حضرت موسی به كسانی كه از فرمان جانشینش (هارون) تخلف كردند، گفت: شما از من تخلف كردید.)
پیامد تصمیم، انسجام سازمانی
إِنّی خَشیتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَیْنَ بَنی إِسْرائیلَ ... (طه، 94)
هارون در جواب حضرت موسی كه وی را به كمكاری متهم كرده بود، فرمود: من ترسیدم که بگویی: بین بنیاسرائیل تفرقه انداختهای، به همین جهت در مقابل انحراف ایشان سكوت كردم.
160.در اتخاذ تصمیمات باید به عوارض و پیامدهای آن توجه كرد و این نكته را مدّ نظر قرار داد كه حفظ وحدت و انسجام سازمان، مهمتر از توجه به مسائل دیگر است.
شیوه توبیخ
وَ مِنَ النّاسِ مَنْ یُجادِلُ فِی اللّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ لاهُدًى وَ لا كِتابٍ مُنیرٍ(حج،8)
بعضی از مردم بدون دانش دربارة خدا خرده میگیرند.
161.مدیران نباید به دلیل اشتباه برخی از افراد سازمان، همه را توبیخ كنند. (چنانکه خداوند از لفظ بعضی در آن آیه استفاده نمود.)
درخواستهای نابجا
یسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ لَنْ یُخْلِفَ اللّهُ وَعْدَهُ ... (حج، 47)
ای پیامبر! كفار تعجیل عذاب را از تو میخواهند، در حالی كه خداوند هرگز از وعدة خود تخلّف نمیكند. (نه یك لحظه دیرتر و نه زودتر، عذاب واقع نمیشود.)
162.تقاضاهای عجولانه و نابجا، گرچه به صورت گروهی و مكرّر باشد، نباید مدیران را وادار به عمل غیرحكیمانه كند. در قرآن بارها از شتابزدگی و درخواستهای نابجای منحرفان سخن به میان آمده كه خداوند به پیامبرش میفرماید: این درخواستهای نابجا در برنامهریزی حكیمانه الهی تأثیر نمیگذارد.
طرح و برنامه
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِیٍّ إِلاّ إِذا تَمَنّى ... (حج، 52)
همة پیامبران الهی، برای پیشبرد اهداف خود، آرزوهایی در ذهن داشتند.
163.مدیران باید برای انجام اهداف و پیاده سازی وظایف خود، طرح و برنامه داشته باشند.
شروع اصلاحات
ثُمَّ أَرْسَلْنا مُوسى وَ أَخاهُهارُونَ... (45) إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلاَئِهِ...(مؤمنون،46)
موسی و برادرش هارون را به سوی فرعون و درباریانش فرستادیم تا او را به دین الهی دعوت كنند.
164.برای آغاز اصلاح در امور، باید به سراغ سرچشمههای فساد رفت.
وحدت مدیریت
وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ ... (مومنون، 91)
هیچ کسی، شریك خدا نیست.
165.وحدت مدیریت و فرماندهی، یكی از نکات اصلی موفقیت در مدیریت اسلامی است. (هر فرد در سازمان باید تنها یك رئیس مستقیم داشته باشد.)
