فساد اداری
وَتَرى كَثیرًا مِنْهُمْ یُسارِعُونَ فِیاْلإِثْمِ وَالْعُدْوانِ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ...(مائده،62)
بسیاری از مدعیان ایمان را میبینی كه در گناه و ظلم و حرام خواری شتاب میكنند.
61.فساد اداری (سُحت)، از فساد اجتماعی (عدوان) و فساد اخلاقی (اثم) خطرناكتر و بدتر است. لذا اولین گام در راستای اصلاح سازمانها، تغییر در رویّهها و فرایندهای سازمانی جهت از بین رفتن فساد اداری است.
شفاف سازی دستورات
فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَلیمٌ (مائده، 94)
خداوند پس از بیان قسمتی از احكام شكار میفرماید: بعد از این، هر كه از این مرزها تجاوز كند، او را عذابی دردناك است.
62.قبل از ابلاغ دستورات، نمیتوان کارکنان را مؤاخذه نمود، بلكه ابتدا باید به نحوی كه همگان در جریان قرار گیرند دستورات ابلاغ شود، سپس در صورت تعدی از آن مؤاخذه و تنبیه صورت گیرد. (واحد اداری سازمانها كه وظیفة ابلاغ دستورات را بر عهده دارند باید از شیوههایی استفاده كنند كه همة افراد سازمان در جریان آن دستورات قرار گیرند.)
طبقهبندی اطلاعات
قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرینَ (مائده، 102)
پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله با مردم دربارة حج سخن میگفت. كسی پرسید آیا حج همه ساله واجب است؟ پیامبر پاسخ نداد. او چند بار پرسید. رسول خدا فرمود: این همه اصرار برای چیست؟ اگر بگویم آری، كار شما سخت میشود. یكی از عوامل هلاكت امتهای گذشته سؤالهای نابجا و عمل نكردن به آنها بود.
63.اطلاعات و دانش سازمانی باید ردهبندی و طبقهبندی شود و مدیران نباید بعضی از اطلاعات و دانستههای خود را در اختیار عموم كاركنان بگذارند، نظیر مشكلات اقتصادی و بحرانهای سازمانی.
شفاف سازی روش مدیریت
قُلْ لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدی خَزائِنُ اللّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لا أَقُولُ لَكُمْ إِنّی مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّ ما یُوحى إِلَیَّ...(انعام، 50)
ای پیامبر به مردم بگو: من ادعا نمیكنم كه گنجینههای خداوند نزد من است و غیب میدانم و ادعا نمیكنم كه من فرشتهام، بلكه من آنچه را كه به من وحی میشود پیروی میكنم.
64.اهداف و شیوة كار مدیر باید صریح و روشن بیان شود.
65.مدیران باید همچون دیگران در زندگی شخصی از امكانات عمومی استفاده كنند و استفاده از امكانات ویژه صحیح نمیباشد.
نظریه انگیزش و تكریم ارباب رجوع
وَ إِذا جاءَكَ الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِآیاتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَیْكُمْ... (انعام، 54)
خداوند به پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله میفرماید: هر گاه مؤمنان نزد تو آمدند به ایشان سلام كن.
66.مدیران باید با برخوردی محبتآمیز، به کارکنان و مراجعان شخصیت دهند تا موجب افزایش انگیزش سازمانی و تكریم ارباب رجوع گردد.
سرعت عمل
وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبینَ (انعام، 62)
و خداوند سریعترین حسابرسان است.
67.سرعت حسابرسی در دستگاههای نظارتی و سرعت در رسیدگی به امور در دستگاههای اجرایی یك ارزش و ضرورت است.
علم و حكمت
إِنَّ رَبَّكَ حَكیمٌ عَلیمٌ (انعام، 83)
پروردگارت حكیم و داناست.
68.علم و حكمت، دو شرط لازم برای تدبیر و مدیریت امور است. (با توجه به اینكه كلمة رب در لغت به معنای مربی آمده است.)
برنامهریزی و اجرا
فالِقُ اْلإِصْباحِ وَ جَعَلَ اللَّیْلَ سَكَنًا وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْبانًا ذلِكَ تَقْدیرُ الْعَزیزِ الْعَلیمِ (انعام، 96)
خداوند، شكافندة سپیدهدم است و شب را مایة آرامش و خورشید و ماه را وسیله شمارش ایّام قرار داد. این است اندازهگیری و برنامهریزیِ خداوندِ قدرتمند و دانا.
69.برنامهریزی دقیق و اجرای كامل برنامهها، نیاز به علم و قدرت دارد، علم برای تدوین برنامه و قدرت برای اجرای نیكوی آن.
پایداری بر اهداف
وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیاطینَ اْلإِنْسِ وَ الْجِنِّ... (انعام، 112)
ای پیامبر! اینان تنها در برابر تو به لجاجت نپرداختهاند بلكه برای هر پیامبری دشمنانی از شیطانهای انسانی و جنّی قرار دادیم.
70.مدیران باید برای مخالفتها آماده باشند و بدانند كه در برابر هر تغییر و اصلاحی، مقاومت و مخالفت صورت میگیرد.
مدیران فاسد
وَ كَذلِكَ جَعَلْنا فی كُلِّ قَرْیَةٍ أَكابِرَ مُجْرِمیها لِیَمْكُرُوا فیها... (انعام، 123)
در هر دیاری بزرگانی از مجرمان به حیله و فسق و فساد میپردازند.
71.مدیران و رهبران فاسد، ریشة فساد اجتماع هستند.
72.تزویر و دروغ، حربههای اصلی مدیران و رهبران فاسد است.
عبرت از گذشتگان
وَ كَمْ مِنْ قَرْیَةٍ أَهْلَكْناها ... (اعراف، 4)
چه بسیار آبادیهایی كه اهل آن به خاطر فساد و كفر نابود شدند.
73.در تصمیمگیریها، باید سرگذشت كسانی كه در شرایط مشابه تصمیمگیری كردهاند، مورد توجه و عبرت قرار گیرد.
پاسخگویی
فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذینَ أُرْسِلَ إِلَیْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلینَ (اعراف، 6)
قطعاً مردم و پیامبران، از آنچه انجام دادهاند بازخواست خواهند شد.
74.در سازمان، هم رهبران و مدیران باید نسبت به اقدامات و تصمیمات خود مسؤولند، همچنین افراد عادی و کارکنان نیز باید نسبت به آنچه بر دوششان گذاشته شده، پاسخگو باشند.
دوری از تكبّر
قالَ فَاهْبِطْ مِنْها فَما یَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فیها فَاخْرُجْ ... (اعراف، 13)
خداوند به شیطان فرمود بیرون رو، از چه روی تكبّر ورزیدی؟!
75.تكبّر، چه برای افراد عادی و چه برای پستهای مهم و مدیران ارشد، آفت و آسیب است و باعث خواری و شكست میشود.
