توجه به سابقه افراد
قالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَیْهِ الّا کما امنتکم علی اخیه من قبل ... (یوسف، 64)
هنگامی كه پسران یعقوب از پدرشان خواستند برادر یوسف (بنیامین) را همراه خود به مصر ببرند، یعقوب گفت: آیا شما را بر او امین بدانم؟ همانگونه که نسبت به برادرش یوسف به شما اطمینان کردم؟!
136.اعتماد سریع به افراد بد سابقه در سپردن مسؤولیت، جایز نیست.
احتمالات در برنامهریزی
لاتدخلوا من باب واحد و ادخلوا من ابواب متفرقه و ما أُغْنی عَنْكُمْ مِنَ اللّهِ مِنْ شَیْءٍ ... (یوسف، 67)
یعقوب به پسرانش گفت: از یک در وارد نشوید، بلکه از دروازههای مختلف وارد مصر شوید و سپس گفت: با این حال نمیتوان مقدّرات خدا را تغییر داد.
137.در برنامهریزی، راههای مختلف رسیدن به هدف را بررسی و تجزیه کنید.
138.علاوه بر برنامهریزی، احتساب احتمالات لازم است. (یعقوب علاوه بر چارهاندیشی، ذكر میكند كه ممكن است هدفم برآورده نشود.)
تكرار تخلفات
وَ قَضَیْنا إِلى بَنی إِسْرائیلَ فِی الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِی اْلارْضِ مَرَّتَیْنِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبیرًا (اسراء، 4)
در كتاب تورات، به بنیاسرائیل هشدار داده شد كه شما دو بار در زمین فساد میكنید و برتریجویی خواهید كرد.
139.مدیران بایستی توجه داشته باشند كه انحرافات و فسادهایی كه در سازمان تكرار میشوند، خطرناكتر است، مخصوصاً اگر گروهی قصد جایگزینی منافع خود به جای مصالح سازمان را داشته باشند زیرا که در این راه مكرراً دچار انحراف و فساد خواهند شد.
اقتدار مدیریت
بَعَثْنا عَلَیْكُمْ عِبادًا لَنا أُولی بَأْسٍ شَدیدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّیارِ ... (اسراء، 5)
پس از این كه قوم بنیاسرائیل مرتكب اولین فساد شوند، خدای متعال اینگونه وعده داده است كه گروهی از بندگان توانا و سلحشور را برانگیزد تا با یافتن فتنهگران به سركوب آنها بپردازند.
140.مدیران سازمان باید قدرت لازم برای كنار گذاردن كسانی كه علیه اهداف سازمان فساد و فتنه میكنند، را داشته باشند تا در موقع لزوم با اعمال قدرت، اهداف سازمان را حفظ نموده و سازمان را از خطر آشوبگران نجات دهند.
سرمایه و نیروی انسانی
وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنینَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفیرًا (اسراء، 6)
خداوند خطاب به مؤمنان میفرماید: ما شما را با اموال و فرزندان كمك كردیم تا بر دشمنان پیروز شوید.
141.سرمایه و نیروی انسانی دو عامل مهم و تأثیرگذار و قدرت آفرین برای مدیران است كه بكارگیری تركیب مؤثر و كارآمدی از آن دو منبع، موجبات موفقیت را فراهم میآورد.
نظریه سیستمی
إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ ِلانْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها ... (اسراء، 7)
اگر نیكی كنید به خود كردهاید و اگر بدی كنید باز هم به خود بدی كردهاید.
142.مدیران در ارتباطات و تعاملات خود با نیروها و زیرمجموعهها، این فرهنگ و باور را در آنان به وجود آورند كه آثار رشد یا پیامدهای شكست تشكیلات، متعلق به خود آنان است.
فرهنگ رحمت
عَسى رَبُّكُمْ أَنْ یَرْحَمَكُمْ وَ إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا ... (اسراء، 8)
امید است كه خدا بر شما رحم كند و اگر دوباره نقض پیمان كرده و به فساد برگردید، خدا نیز برخواهد گشت و عذاب میفرستد.
143.شایسته است رهبران و مدیران فرهنگ رحمت را به عنوان فرهنگ و باور غالب در سازمان حاكم كنند گرچه هشدار و تهدید به عنوان ابزاری برای تنبیه متخلفانی كه تخلفات خود را تكرار میكنند، مورد استفاده قرار میگیرد.
میانه روی در هزینه
وَ لا تَجْعَلْ یَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا (اسراء، 29)
نه آنقدر سختگیر باش كه هیچ انفاقی نكنی و نه آنقدر دست و دلباز كه همه چیز را انفاق كنی و چیزی برای خودت نماند و سرزنش شده و حسرتخورده به كنجی نشینی.
144.در جبران خدمات كاركنان و نیروهای تحت امر، باید اعتدال داشت، نه آنقدر که ایشان در مضیقه قرار گیرند و مایوس و ناراضی شوند و نه آنقدر بذل و بخشش كه به ورشكستگی و شرمندگی مدیر و سازمان كشیده شود.
جاذبه تخلفات
وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَ ساءَ سَبیلاً (اسراء، 32)
به زنا، حتی نزدیك نشوید كه راه زشت و كار بدی است.
145.جاذبة برخی خلافها آنقدر زیاد است كه حتی از نزدیك شدن به آنها نهی شده است. لذا باید فرهنگ سازمانی و فضای غالب به گونهای فراهم باشد كه كمترین حدی برای اینگونه جاذبههای نامشروع وجود نداشته باشد.
درستکاری
وَ أَوْفُوا الْكَیْلَ إِذا كِلْتُمْ وَ زِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقیمِ ذلِكَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْویلاً (اسراء، 35)
و چون داد و ستد كنید، پیمانه را كامل دهید و با ترازوی درست وزن كنید، كه این بهتر و سرانجامش نیكوتر است.
146.سازمانهایی كه با معاملات تجاری رابطه دارند، باید درستكاری، وفای به قرارداد، امانتداری و دقت در معاملات را از یاد نبرند و این اصل، در سازمان به عنوان ارزش و فرهنگ درآید زیرا موجب جذب مشتری برای كسب سود بلندمدت میشود.
شایعه
وَ لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً (اسراء، 36)
و از آنچه نسبت به آن علم نداری پیروی مكن، همانا گوش و چشم و دل، همگی مورد بازخواست قرار خواهند گرفت.
147.كاركنان و اعضای سازمان باید از موضوعاتی كه به صورت شایعه در سازمان پخش میشود اجتناب كنند.
یادآوری اهداف
وَ لَقَدْ صَرَّفْنا فی هذَا الْقُرْآنِ لِیَذَّكَّرُوا ... (اسراء، 41)
ما در این قرآن حقایق را به شکلهای مختلف بیان كردیم تا پند بگیرند.
148.مدیران باید با بیان جذاب و استفاده از روشهای مختلف و متنوع، به گونهای كه كاركنان احساس خستگی نكنند، پیوسته اهداف و رسالتها را تذكر دهند.
لغزش مدیران عالی
إِذًا َلاذَقْناكَ ضِعْفَ الْحَیاةِ وَ ضِعْفَ الْمَماتِ ... (اسراء، 75)
خداوند، به رسولش میفرماید: اگرگرفتار لغزش میشدی، در دنیا و آخرت عذابی دوچندان در انتظارت بود.
149.مدیران و رهبران سازمان هر چه در سطوح بالاتری قرار گیرند، مسؤولیت بیشتری دارند و كمترین لغزش آنان موجب خسارتهای سنگینی میشود. لذا باید ساز و كاری اجرا نمود كه برای تخلفات مسؤولین جریمة سنگینتری وضع شود تا هم عبرتی برای دیگران باشد و هم از نفوذ فساد در سطوح بالای سازمان جلوگیری نمود.
فرهنگ سازمانی
قُلْ كُلٌّ یَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ ... (اسراء، 84)
بگو: هر كس بر ساختار و خلق و خوی خویش عمل میكند.
150.رفتار سازمانی ریشه در عادات سازمانی دارد، لذا باید از عادات و رسوم نادرستی كه در فرهنگ سازمان و فرهنگ فردی اعضا رخنه میكند، جلوگیری كرد تا این فضای نادرست كه به عنوان تهدیدی جدی برای رشد مطرح است، در رفتار عملی كاركنان جلوه گر نشود.
151.برای موفقیت بیشتر، باید روی افراد از كودكی و نوجوانی كار كرد تا خوبیها در آنان نهادینه شود كه در این صورت رفتارهای صحیح طبق خلق و خوی ایشان صورت میگیرد.
