مهدویت در قرآن – قسمت ۳8 – آیه 83 آل عمران

أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (83)

مهدویت در قرآن – قسمت ۳8 – آیه 83 آل عمران

أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (83)

ترجمه بیان السعاده :

سوره آل‏ عمران (3): آيه 83

أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (83)

ترجمه:

آيا كافران، دينى غير دين خدا، مى‏ طلبند و حال آن كه هر كه در آسمان‏ها و زمين است خواه و ناخواه فرمانبردار خداست و همه به سوى او باز خواهند گشت.

تفسير:

أَ آيا ايمان نمى‏آورند به محمّد بعد از آن كه يادآور شدند كه خدا با همه انبيا پيمان بسته بر ايمان به او، و انبيا نيز با امّت‏هايشان بر آن عهد بستند، و بعد از آن كه فهميدند كه دين خدا عبارت از ايمان به محمّد صلّى اللّه عليه و آله است، بعد از همه اينها فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ پس غير از دين خدا را مى‏خواهند و حال آن كه لَهُ براى خدا يا براى محمّد صلّى اللّه عليه و آله أَسْلَمَ مطيع و فرمانبردار شده است مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ هر كس كه در آسمان‏ها و زمين است، در عالم ذرّ، يا به حسب تكوين، يا به حسب تكليف، هر كس كه در آسمان‏هاست و از مردم زمين گزيده و خلاصه آنان كه مقصود خلقت و عاقل هستند، پيرو و فرمانبردار شده‏اند، و امّا غير آنها كه فرمانبردار نشده‏اند، افراد پست و فرومايه هستند كه در شمار چهارپايان محسوبند، يا اينكه مطيع و منقاد او شده است همه آنچه كه در سوى زمين است در وقتى كه دولت حقّ به سبب ظهور قائم (عج) ظاهر مى‏شود. يا اينكه مطيع اوست كسى كه در زمين است در دنيا قبل از مرگ يا در حين مرگ. و تعبير به ماضى از جهت اين است كه وقوع آن محقّق و حتمى است.

طَوْعاً وَ كَرْهاً معنى اسلام يا پذيرش از روى ميل و خواست باطنى (طوع) يا به زور شمشير (كره) است كه هر دو، بر حسب تكليف ظاهر است، و امّا به حسب تكوين، اطاعت و فرمانبرى اجسام و مواليد و اتّحاد آنها با طبيعت‏ها و نفوسشان، همان اجبار و زور است، و اكراه و اجبار در عالم ذرّ، نيز بر حسب همان عالم موجود مى‏باشد.

از امام صادق (ع) است كه اسلام آنان، عبارت از توحيد خداى عزّ و جلّ است «1» و آن اشاره به اسلام تكوينى آنها، يا اشاره به اقرار آنان، در عالم ذرّ است. و در خبر ديگرى از امام صادق (ع) است، كه معنى آيه اين است كه خداوند گروهى را به اكراه و جبر به اسلام آورد، و گروهى خودشان اسلام آوردند. و فرمود كه: آنان كه با اكراه آمدند فرقه‏اى بودند كه با شمشير اسلام آوردند «2» و اين اشاره به اسلام تكليفى است. و نيز از امام صادق (ع) است كه آيه در باره امام قائم نازل شده است «3»، و در روايتى است كه اين آيه را خواند و فرمود: آن گاه كه قائم قيام كند زمينى نمى‏ماند مگر اينكه در آن، شهادت لا اله الا اللّه و محمّد رسول اللّه ندا داده مى‏شود «4».

وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ يعنى اينكه اسلام آنان عبارت از اقرار آنها به اينكه خداى تعالى خالق و مبدأ آنان است و بازگشت همه به سوى اوست، پس شايسته نيست كه جز دين كسى را كه مبدأ و معاد همه است، انتخاب كنند (يعنى شايسته است كه فقط راه خدا را انتخاب كنند)

پی نوشت:

1- نور الثقلین،ج1،ص299،ح220

2- همان

3- عیاشی ،ج1،ص183،ح82

4- نورالثقلین،ج1،ص301 ح229

منبع اصلی: ترجمه بيان السعادة، ج‏3، ص: 315-316(نرم افزار جامع التفاسیر)

تفسیر آسان :

آيه 83 أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ- الى آخره

همزه كلمه: (أَ فَغَيْرَ) استفهام توبيخى است. منظور از (دِينِ اللَّهِ) دين اسلام ميباشد. معناى كلمه: (أَسْلَمَ) مطيع و منقاد شد. پس معناى اين قسمت از آيه شريفه اين است: آيا جا دارد: غير از دين خدا را برگزينند، در صورتى كه هر كسى در آسمانها و زمين است مطيع و منقاد خدا است!؟ گرچه كلمه: (أَسْلَمَ) از نظر لفظ ماضى مى‏باشد. ولى از نظر معنا شامل حال مستقبل هم ميشود. شايد بتوان گفت: ماضى بودن آن از لحاظ محقق الوقوع بودن است. و از طرفى هم احدى نيست كه تا قيام قيامت خواه ناخواه مشمول حكم اين آيه شريفه نشود- مؤلف.

رفاعة بن موسى ميگويد: از امام جعفر صادق عليه السّلام شنيدم در باره تفسير اين آيه شريفه مى‏فرمود: هنگامى كه قائم (آل محمّد صلّى اللّه عليهم اجمعين) قيام كند هيچ زمينى نيست مگر اينكه در آن ندا ميشود:

لا اله الا اللّه، محمد رسول اللّه

منبع اصلی: تفسیر آسان ص350

تفسیر روان جاوید :

سوره آل‏ عمران (3): آيه 83

أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (83)

ترجمه

آيا پس جز دين خدا را ميجويند با آنكه مر او را منقاد شده هر كس در آسمان‏ها و زمين است خواهى و نخواهى و بسوى او بازگشت مينمايند

تفسير

عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده كه مراد توحيد اهل آسمانها و زمين است خداوند متعال را و در مجمع از آنحضرت نقل نموده كه معنى آيه آنستكه اقوامى باكراه قبول اسلام نمودند و اقوامى بالطوع و الرغبة و عياشى از آنحضرت نقل نموده كه اين آيه در باره قائم (ع) نازل شده است و در روايت ديگر است كه اين آيه را تلاوت فرمود پس فرمود چون قائم قيام نمايد زمينى باقى نمى‏ماند مگر آنكه در آنجا نداى شهادت بر توحيد و نبوت بلند خواهد شد و بنظر حقير يك انقياد از براى تمام موجودات عالم بالنسبه بذات احديت ثابت است و آن انقياد طبيعى است كه تمام موجودات بالطبع مقهور اراده ازليه و در تحت تصرف و امر حضرت احديت مى‏باشند و يك انقياد فطرى است كه آن مخصوص بذوى العقول است و شايد اشاره به اين معنى باشد حديث معروف كه هر مولودى متولد ميشود بفطرت ولى پدر و مادر او را يهودى و نصرانى و مجوسى ميكنند و اين انقياد فطرى عبارت است از اقرار بتوحيد ارتكازا كه منافى با شرك و كفر زبانى نيست يعنى هر كس را كه خداوند از عقل بهره باو داده در كمون ذات و باطن قلب و سر مستر اقرار بتوحيد دارد نهايت آنكه خودش متوجه باين اعتقاد و اقرار نيست لذا مى‏بينيم هر كس هر قدر معاند و مشرك و كافر باشد وقتى در مخاطره بزرگى واقع شود

مانند غرق شدن يا سوختن يا بلاهاى آسمانى بى اختيار ملتجى بيك نقطه غيبى ميشود و ميگويد خدايا بدادم برس و اشاره باين معنى است حديث اول و اين انقياد اختصاص بتوحيد دارد و ظاهر از آيه هم همين است كه اول اصل دين مراد است خصوصا با آنكه اسلام را مخصوص بخدا قرار داده و يك انقياد هم صورى ظاهرى زبانى است و آن اقرار بشهادتين و معاد و التزام باحكام اسلام در ظاهر است و اين گاهى بالطوع ميشود و گاهى بالاكراه و تاكنون نشده است كه تمام اهالى روى زمين قبول اسلام باختيار يا اكراه نموده باشند و البته در زمان ظهور حضرت ولى عصر انشاء اللّه ميشود عجل اللّه تعالى فرجه و رزقنا لقائه و نصرته و اشاره باين معنى است روايات ديگر و بنابراين معنى طوعا حال بعضى است و كرها حال بعضى ديگر و بنابر اين معنى اول طوعا و كرها حال همه است يعنى خواهى نخواهى يعنى طبعا و ذاتا و حاصل معنى آنستكه با آنكه همه موجودات سماويه و ارضيه از همه جهت در تحت اختيار و قدرت و اراده حق هستند چگونه دينى غير دين او كه اسلام است طلب مينمايند و بنابر معنى دوم هر دو احتمال ميرود ممكن است گفته شود همه خواهى نخواهى فطرة منقادند و ممكن است گفته شود بعضى باختيار انقياد نموده و قائل بتوحيد شده‏اند مانند مؤمنين و بعضى در موقع اضطرار مانند كفار در مواقع شدت و انصاف آن است كه اين معنى بهترين معانى است و خير الامور اوسطها و معنى سوم تاويل است و منافات با اينمعنى ندارد و ممكن است همه معانى مراد باشد چنانچه مناسب است با تمام معانى ذيل آيه كه فرموده است بازگشت همه بسوى خدا است يعنى چنانچه از او شروع شده‏اند باو ختم ميشوند و در تمام مراحل انقياد ذاتى و فطرى ثابت است و همه در آخر الزمان متدين بدين خدا كه اسلام است مى‏شوند و بحكم او بازگشت مينمايند و در آخرت بجزاى اعمال خودشان مى‏رسند و بعضى تبغون و ترجعون بصيغه خطاب قرائت نموده‏ اند.

منبع اصلی: تفسير روان جاويد، ج‏1، ص: (448-449نرم افزار جامع التفاسیر)

تفسیر شریف لاهیجی :

أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ پس آيا ايشان غير دين خدا را طلب ميكنند «غير» مفعول «يبغون» است كه مقدم شده بر آن وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ و حال آنكه مر خداى را تابع و منقاد شدند در روز ميثاق هر كه در آسمانها و زمين است طَوْعاً از روى رغبت وَ كَرْهاً از روى نفرت، يعنى اصحاب يمين يوم الذّر از روى طوع منقاد امر الهى شدند و اصحاب شمال از روى كراهت چنانچه از حديث حضرت صادق عليه السّلام مستفاد ميگردد و رفاعة بن موسى روايت كند كه چون حضرت صادق عليه السّلام آيه «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» را خواند فرمود

«اذا قام القائم عليه السّلام لا تبقى ارض الا نودى فيها شهادة ان لا اله اللَّه و انّ محمدا رسول اللَّه»

پس همه ايمان آوردند يا از روى خواهش و يا از خوف شمشير آن حضرت وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ بسوى جزاى خداى تعالى باز گردانيده خواهند شد، هم مطيعين و هم مكرهين.

منبع اصلی: تفسیر شریف لاهیجی ، ص347(نرم افزار جامع التفاسیر)

تفسیر نور :

سوره آل‏عمران (3): آيه 83

أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (83)

پس آيا آنها جز دين خدا (دينى) مى‏جويند؟ در حالى كه هر كه در آسمان‏ها و زمين است، خواه ناخواه فقط تسليم اوست و به سوى او بازگردانده مى‏شوند

نكته‏ ها:

موجودات آسمان‏ها و زمين، همگى تسليم خدايند. حتّى اگر در حال عادّى اين سرسپردگى را كتمان كنند، در حال احساس خطر به ناچار دل به او مى‏سپارند.

مؤمنان با ميل و رغبت تسليم او هستند، ولى همگان در زمان احساس خطر يا مرگ يا مغلوب شدن در جنگ و يا درماندن در استدلال، تسليم او مى‏شوند. همه ذرّات عالم، از كوچك‏ترين اتم تا بزرگ‏ترين كرات، همه تابع همان قانونى هستند كه خداوند بر آنها حاكم كرده است و هر لحظه مى‏تواند آن را تغيير دهد.

امام صادق عليه السلام در مورد اين آيه فرمودند: زمانى كه قائم عليه السلام قيام كند، تمام سرزمين‏ها شهادت «لا إله الا الله و محمد رسول الله» سر خواهند داد.

گردآورنده : طیبه فدوی

منبع اصلی: تفسير نور، ج‏2، صس 109- 101(نرم افزار جامع التفاسیر)