آفرینش قیامت

زمانی برپایی قیامت و روز جزا به بیان روشن آیات قرآن تنها برای خداوند دانسته برپا شود و انسان حجاب و حصار مادیّتِ این جهان را فرونهد قیامت برای اوآشکار خواهد استاد شهید مصطفی خمینی بر این باور است که روز قیامت و روز جز اکنون وجود دارد یوم الدین); یعنی روز قیامت اکنون وجود دارد. با این فرق نهادن رأی آن عالم شهید که می گوید: (روز قیامت الآن وجود دارد) روشن وی نمی خواهد بگوید:هم اکنون انسان پس از مردن واردِ روز قیامت می شود و مورد ) پس منظور از وجود داشتنِ روز قیامت; یعنی این (حقیقت زمانی) هم بر وجود بودن روز قیامت گواهی می دهند اشاره به همین معنی دارد که وقتی پیامبر(ص آشکارگردید و این به نوبه خود گواه آن است که چنین حقیقتی اکنون وجود دارد ایشان بر درستیِ فهم و رأی خویش این گونه به آیه: (مالک یوم الدین) استناد می اگر روز قیامت اکنون نباشد نمی توان عالم قبر را برزخ دانست زیرا میان نیستی و روز قیامت از جمله غیبِ آسمانها و زمین است و در این جهان حقیقت و واقعیت آن بر پس روز قیامت حقیقتی است که مالکیت خداوند بر آن قرار دارد از روایات دانسته می شود که بهشت و جهنم اکنون وجود دارند و آنچه با این فهم وخلاف است در این که جنّت و نار موجودند الآن یا موجود خواهند شد در روز قیامت کسانی که بر این عقیده اند بهشت و جهنم آفریده شده و اکنون وجود دارد به آیاتی

زمانی برپایی قیامت و روز جزا به بیان روشن آیات قرآن تنها برای خداوند دانسته است و به جز او هیچ کس نمی داند روز رستاخیز (قیامت کبری) که در آن تمامی انسانها آورده می شوند و به نیک و بد آنان رسیدگی می شود چه هنگام خواهد بود. در این مطلب برای هیچ کس تردیدی نیست .

اما آیا خداوند روز قیامت را پس از نابودی این جهان خواهد آفرید و یا روز قیامت را آفریده والآن وجود دارد ولی از دایره درک ما خارج است و پس از آن که رستاخیز برپا شود و انسان حجاب و حصار مادیّتِ این جهان را فرونهد قیامت برای اوآشکار خواهد شد .

دراین باره عالمان دین یکسان نیندیشیده اند: گروهی سخن نخست را برگزیده اند و گروهی سخن دوم را .

استاد شهید مصطفی خمینی بر این باور است که روز قیامت و روز جز اکنون وجود دارد . ایشان ذیل آیه: (مالک یوم الدین) می نویسد :

( انّ یوم الدین و هو یوم القیامة الآن موجود بضرورة العقل والنّقل ویدل علیه روایات المعراج و آیاته.)72

( یوم الدین); یعنی روز قیامت اکنون وجود دارد. این مطلب ر عقل و روایات دینی اثبات می کند و آیات و احادیث معراج پیامبر(ص) به آن گواهی می دهند .

برای بهتر روشن شدن مطلب باید مراد و مفهوم (روز قیامت) بیان شود. در فهم عرفی میان (روز قیامت) و رخدادهای آن روز فرقی نهاده نمی شود. به فهم عرف روز قیامت انسانها برانگیخته می شوند و برای حسابرسی کردار خویش به پیشگاه خداوند می روند با همه ویژگیهای دیگری که در متون دین بیان شده است. در نظر عرف روز قیامت هم معناست با رستاخیز و همه پدیدهایی که پس از آن پدید آمده است .

اما با کنارگذاشتن آسان گیری عرفی و به کارگیریِ دقت عقلی (روز قیامت) به عنوان یک حقیقت مستقل دانسته می شود. فهم عمیق دینی می گوید: (روزقیامت) یک (حقیقتِ زمانی) است که در آن حقایق چیزها و باطنِ آنها آشکار می شود. این که خداوند در آن روز براساس حقیقتی که هر انسان باخود دارد به حسابرسی و جزا و پاداش او می پردازد امری است که در ظرفِ قیامت انجام می گیرد و حقیقتی است جدای از حقیقت و مفهومِ (روز قیامت) همان گونه که برانگیخته شدنِ در آن روز حقیقتی است دیگر و میزان و صراط و … حقایقی دیگر. پس بسی فرق است میان معنی و مفهومی که (روز قیامت) دارد و امور حقی که در آن روز پدید خواهد آمد .

با این فرق نهادن رأی آن عالم شهید که می گوید: (روز قیامت الآن وجود دارد) روشن می شود .

وی نمی خواهد بگوید:هم اکنون انسان پس از مردن واردِ روز قیامت می شود و مورد حسابرسی و… قرار می گیرد; بی گمان این کار با پدیده هایی مانند: خاموش شدن ستارگان بی فروغ شدن خورشید خشک شدن دریاها و پایان یافتن عمر جهان و جهانیان و… همراه خواهد بود .

بلکه همان گونه که یاد شد روز قیامت یعنی: (حقیقت زمانی که در آن حقایق تمامی چیزها آشکار است.) پس منظور از وجود داشتنِ روز قیامت; یعنی این (حقیقت زمانی) هم اکنون وجود دارد. ولی برای م تا وقتی که در جهان ماده به سر می بریم غیب و پنهان است. این که ایشان می گوید: (آیات و روایاتی که درباره معراج پیامبر(ص) وجود دارند بر وجود بودن روز قیامت گواهی می دهند اشاره به همین معنی دارد که وقتی پیامبر(ص ) به قدرت الهی جهان ماده را فروگذاشت غیب بودنِ روز قیامت وحقایق چیزها برای او آشکارگردید و این به نوبه خود گواه آن است که چنین حقیقتی اکنون وجود دارد .

ایشان بر درستیِ فهم و رأی خویش این گونه به آیه: (مالک یوم الدین) استناد می جوید :

( لاشبهة فی ظهور هذه الجُمَل فی الاتصاف الفعلی وان المشتق جار بلحاظ زمان الحال فهو تعالی رب العالمین فی الحال وهو الرحمن الرحیم فی الحال وهو مالک یوم الدین فی الحال ای بالفعل سواء کان تحت احکام الزمان أو فوقه وهذا دلیل و برهان… علی ان یوم الدین والجزاء و الحساب موجود بالفعل لانّ فعلیة الإتصاف بالمالکیة مستلزم فعلیة وجود یوم الدین.)73

بی گمان ستودن خداوند دراین جمله ها: [ربّ العالمین الرحمن الرحیم ومالک یوم الدین] نمود در زمان حال دارند و واژه مشتق در آنه برای اکنون استعمال شده اند. پس خداوند: اکنون پروردگار جهانیان و اکنون بخشاینده مهربان و اکنون فرمانروای روز قیامت است چه این امور داخل زمان باشند و یا خارج از آن و این روشنگر آن است که روز قیامت و روز جزا و حساب اکنون وجود دارد; زیرا اگر خداوند اکنون صاحب روز قیامت است پس باید آن روز اکنون موجود باشد .

برای آن که سازگاری این فهم قرآنی را با دریافتهای عقلی نشان دهد می نویسد :

( ان یوم القیامة اذا کان معدوماً فلایکون عالم القبر برزخ ضرورة ان البرزخیة لایتصور بین المعدوم والموجود فقوله تعالی: [ومن ورائهم برزخ الی یوم یبعثون] دلیل علی ذلک.74

اگر روز قیامت اکنون نباشد نمی توان عالم قبر را برزخ دانست زیرا میان نیستی و هستی برزخ تصور نمی شود پس این سخن خداوند: [و از پی آنان برزخ است تا روزی که برآنگیخته شوند] دلیل بر موجود بودن قیامت است .

( الحاجز والحدّ بین الشیئین.)75

برزخ یعنی: مانع و فاصله میان دو چیز .

درصورتی که به فاصله میان دو چیز (برزخ) می گویند پس باید آن دو موجود باشند تا فاصله ای را پدید آورند; اما اگر تنها یک چیز وجود داشته باشد (فاصله) و (میان ) معنی پیدا نمی کند و (برزخ) ترسیم نمی شود. پس از این که قرآن فاصله میان (دنیا) و ( روز قیامت) را (برزخ) نامید به دست می آید که هم اکنون (قیامت) بسان (دنیا) یک امر وجودی است .

از سخنان حکیمانی چون: ملاصدرا و علامه طباطبایی بر می آید که روز قیامت اکنون وجود دارد. در مقوله قیامت حکیم الهی صدرالمتألهین شیرازی سخن بسیار دارد. سخنِ برگزیده زیر همسانی باور و دریافت او را از قیامت با دیدگاه یاد شده می نمایاند :

( اعلم ان القیامة… داخل حجب السموات والارض… ان الرّجل مادام خارج الحجب فالقیامة سرّ علی علمه فاذا قطع الحجب وتبحبح فی حضرة العندیّة صارت القیامة علانیة عنده بعد ما کانت غیباً عنه.)76

قیامت درونِ حجابهای آسمانها و زمین است. تا هنگامی که انسان در این حجابها باشد قیامت از فهم او به دور است. پس اگر آن حجابها را فرو نهد و مقام عنداللهی بیابد قیامت بر او آشکار می شود پس از آن که بر او پنهان بود .

پس از این سخن به معراج پیامبر(ص) اشاره می کند و می نویسد :

( هنگامی که پیامبر حجابهای آسمانها وزمین را کنار زد قیامت بر او نموده شد و حقایق را دیده و آن گاه که به درون این حجابها بازگشت قیامت و حقایق آن بر او پنهان شد .)

وی درباره بهشت و دوزخ نیز بر همین رأی است. زندگی انسانی که دنیا او را مشغول و مغرور کرده پر از آتشِ دوزخ می داند که قلب و روح او را می سوزاند :

( الاّ انّ بینه و بین ادراک حرقها و أَلَمِها حجاب فاذا رفع الحجاب بالموت أدرکها بعین الیقین وهذا النار موجودة الیوم کما دل علیه قوله تعالی:77

( وانّ جهنّم لمحیطة بالکافرین.)78

مگر آن که چنین انسان از درک سوختن و درد خویش در حجاب است پس هرگاه با مردن این حجاب برداشته شود. آنها را آشکارا و از روی یقین خواهد دانست. و این آتش دوزخ اکنون وجود دارد همان گونه که خداوند متعال می فرماید :

و درباره بهشت می نویسد :

( انها محجوبة عن هذه الحواس لإنغمارها فی البدن الذی هو ایضاً من الدنیا.)79

بهشت بر حواسِ مدرکه انسان پنهان است به سبب قرار داشتن آنها در بدن که خود یکی از حجابهای دنیاست .

پس به رأی وی قیامت وحقایق آن اکنون موجودند ولی چون پرده های مادی فهمِ انسان را فراگرفته و راههای شناختِ او را محدود کرده اند آن حقایق ناپیدا مانده اند .

از سخنان علامه طباطبایی نیز دانسته می شود که قیامت حقیقت ثابتی است که چون انسانها از فهم و درک آن ناتوانند پنهان است :

( والساعة الموعودة… هی من غیب السماوات والارض وحقیقتها المستورة عن الأفهام الیوم فهی مما استقرّ علیه ملکه تعالی وله أن یتصرّف فیه بالإخفاء یوماً وبالاظهار آخر.)80

روز قیامت از جمله غیبِ آسمانها و زمین است و در این جهان حقیقت و واقعیت آن بر فهم انسانها پوشیده است. پس روز قیامت حقیقتی است که مالکیت خداوند بر آن قرار دارد و می تواند آن ر یک روز [در دنیا] پنهان بدارد و روز دیگر [در آخرت] آشکار کند .

نیز می نویسد :

( انّ حقیقة المعاد ظهور حقیقة الإشیاء بعد خفائها.)81

بی گمان حقیقتِ معاد و قیامت عبارت از آشکار شدن حقیقتِ پنهان چیزهاست .

در این فراز علامه طباطبایی از پنهان بودنِ روز قیامت و پوشیده بودن آن بر فهم انسانه سخن می گوید. این سخن باور آن عالم الهی را به اکنون بودن قیامت نشان می دهد; چه آن گاه می توان گفت: (قیامت اکنون بر ما پنهان است و در جهان دیگر نمایان خواهد شد) که آن را اکنون موجود بدانیم