شادی و نشاط همچون سایر نیازها و رفتارهای انسان دارای احکام و آداب خاصی است. در این نوشته کوتاه تلاش خواهیم کرد تا به برخی از آنها اشاره کنیم. برخی از شرائط شادی از این قرار است:
۱. پرهیز از گناه
در مجالس شادی باید از گناه و معصیت پرهیز کرد. امام صادق علیه السلام فرمودند:
«لا ینبغی للمؤمن ان یجلس مجلسا یعصی الله فیه ولایقدر علی تغییره؛ (۱) سزاوار نیست مؤمن در مجلسی بنشیند، که در آن معصیت خدا می‌شود و او نمی‌تواند آن را تغییر دهد.»
شادی و نشاط همچون سایر نیازها و رفتارهای انسان دارای احکام و آداب خاصی است. در این نوشته کوتاه تلاش خواهیم کرد تا به برخی از آنها اشاره کنیم. برخی از شرائط شادی از این قرار است:
۱. پرهیز از گناه
در مجالس شادی باید از گناه و معصیت پرهیز کرد. امام صادق علیه السلام فرمودند:
«لا ینبغی للمؤمن ان یجلس مجلسا یعصی الله فیه ولایقدر علی تغییره؛ (۱) سزاوار نیست مؤمن در مجلسی بنشیند، که در آن معصیت خدا می‌شود و او نمی‌تواند آن را تغییر دهد.»
۲. پرهیز از آزار مؤمنین
یکی از شرائط شادی و تفریح این است که با اذیت و آزار دیگران همراه نباشد. متاسفانه امروزه بسیاری از شادیها همراه با اذیت و آزار دیگران است، مانند: بلند کردن صدای موسیقی، انفجارهای تفریحی در شبهای شادی و…
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «من آذی مؤمنا فقد آذانی؛ (۲) کسی که مؤمنی را آزار دهد، مرا آزار داده است.»
هشام بن سالم گوید، از امام صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: خداوند می‌فرماید: «لیاذن بحرب منی من آذی عبدی المؤمن؛ (۳) آن کس که بنده مؤمن مرا بیازارد، با من اعلان جنگ می‌دهد.»
۳. پرهیز از لهو
در آیین اسلام، سرگرمیهای زیانبار و غفلت زا ممنوع است. موسیقی مطرب و غنا یکی از سرگرمیهای زیانبار می‌باشد که آدمی را از توجه به خدا و آخرت باز می‌دارد، از این رو بایسته است که مؤمنان از آن پرهیز کنند.
غنا و موسیقی به مناسبت میلاد معصومین علیهم السلام و در اماکن مقدسه
سؤال: اخیرا در میلاد ائمه معصومین علیهم السلام به عنوان جشن ائمه یا مناسبتهای دیگر تحت عنوان اجرای موسیقی سنتی کنسرتهای موسیقی را بر پا می‌کنند یا سرودهایی همراه با آهنگ به صورت طرب آور با خوانندگیهای سبک اجرا می‌کنند. آیا رواج این حرکت از سوی هر گروه و نهاد در فرهنگسراها یا مساجد و حسینیه‌ها چه صورت دارد و آیااساسا با توجه به سیره ائمه معصومین علیهم السلام می‌توان به نام اهل بیت علیهم السلام به چنین اقداماتی دست زد؟
مقام معظم رهبری: هر گونه خوانندگی و نوازندگی که متناسب با مجالس عیش و نوش و خوشگذرانی باشد، جایز نیست و از هر کاری که با شئونات مساجد و حسینیه‌ها سازگار نباشد، باید اجتناب کرد. (۴)
آیه الله فاضل لنکرانی: به طور کلی هر امری که هتک و بی احترامی به ائمه اطهار علیهم السلام تلقی شود، جایز نیست و ظاهرا مجموع این اعمال عرفا هتک محسوب می‌شود. (۵)
آیه الله بهجت: برپایی و شرکت در این مجالس حرام است. (۶)
آیه الله تبریزی: اجرای موسیقی در مجالس معصومین مطلقا جایز نیست و نواختن موسیقی لهوی و گوش دادن آن هر چند در غیر مجالس معصومین باشد حرام است و بین انواع موسیقی لهوی فرقی در حرمت نیست. (۷)
آیه الله مکارم شیرازی: کلیه صداها و آهنگهایی که مناسب مجالس لهو و فساد است، حرام است. (۸)
سؤال: در رادیو مدح ائمه طاهرین را با وزن و ساز و با لحن خوب می‌خوانند. آیا استماعش جایز است یا خیر؟
امام خمینی رحمه الله: اگر غنا و موسیقی نباشد، مانع ندارد. (۹)
سؤال: آیا می‌توان در ولادت امامان معصوم در مسجد نوار آهنگ مذهبی غیر حرام گذاشت؟
آیه الله مکارم شیرازی: گذاشتن آهنگ مذهبی در مساجد و حسینیه‌ها مناسب نیست. از آن اجتناب کنید. (۱۰)
سؤال: آیا پخش موسیقی شاد به مناسبت میلاد ائمه معصومین در مسجد شرعا اشکال دارد؟
مقام معظم رهبری: روشن است که برای مسجد جایگاه شرعی خاصی است و چنانچه پخش موسیقی در مسجد مناسب جایگاه و احترام مسجد نباشد، حرام است؛ حتی اگر موسیقی غیر مطرب باشد. (۱۱)
دست زدن در اعیاد مذهبی و در اماکن مقدس
سؤال: دست زدن همراه با مداحی در مجالس شادی ائمه معصومین علیهم السلام و روزهای تولد آنها از نظر شرعی چه حکمی دارد؟
آیه الله مکارم شیرازی: دست زدن اگر با امور حرام مقرون نباشد، حرام نیست؛ ولی در مساجد و حسینیه‌ها از آن پرهیز کنید. (۱۲)
سؤال: در موالید حضرات ائمه در مسجد مجلس گرفته، اشعار می‌خوانند و موقع خواندن اشعار، کف می‌زنند، کف زدن در مسجد چه صورت دارد؟
آیه الله گلپایگانی: به نظر این جانب خالی از اشکال نیست. (۱۳)
سؤال: در اعیاد مذهبی و جشن ولادت ائمه در مسجد یا حسینیه مجلس جشن گرفته می‌شود و اشعار مذهبی خوانده می‌شود، آیا کف زدن در این مجالس جایز است؟
آیه الله فاضل لنکرانی: در مساجد و حسینیه‌ها کف نزنید. (۱۴)
رقص
یکی از مسائلی که در ایام موالید ائمه و اعیاد و مناسبتهای شاد مطرح می‌شود مسئله رقص است، به ویژه در برخی از مجالس زنانه مسئول جلسه حاضران را مکلف می‌کند که برخیزند و برقصند تا حاجت خویش را بگیرند و استدلالشان این است که خود ائمه به ما گفته اند: در شادی ما شاد و در غم ما غمناک باشید؛ در حالی که خشنودی ائمه با عمل حرام محقق نمی‌گردد.
امام خمینی رحمه الله می‌فرماید: رقص منشا فساد است و اشکال دارد، خواه رقص زن برای زن باشد یا رقص مرد برای مرد. تنها رقص زن برای همسر جایز است. (۱۵)
آیه الله خامنه‌ای: رقص به طور کلی اشکال دارد، مگر رقص زن برای همسرش. (۱۶)
آیه الله فاضل: رقص زن برای جنس موافق اگر با محرمات همراه نباشد، مانعی ندارد. (۱۷)
سؤال: آیا جایز است زن در میان زنان برقصد و شادباش (پول) بگیرد؟
آیه الله صافی: پول گرفتن در مقابل رقص جایز نیست. (۱۸)
لطیفه گویی
سؤال: گفتن لطیفه‌های رایج در کشور که حالت تمسخر قشر، قوم یا مناطقی از مردم کشور را در بر می‌گیرد، چه حکمی دارد و شنیدن آن چه صورت دارد؟
آیه الله خامنه‌ای: اگر استهزاء آنان محسوب شود جایز نیست. (۱۹)
آیه الله مکارم: اگر واقعا تمسخر قومی به طور عام بوده باشد، اشکال دارد. (۲۰)
آیه الله فاضل: بهتر آن است که از این نوع مزاحها اجتناب شود. (۲۱)
آیه الله سیستانی: اگر مستلزم هتک و توهین مؤمنین باشد، جایز نیست. (۲۲)
آیه الله صافی: اگر قصد لطیفه گویی باشد و توهین صدق نکند، اشکال ندارد. (۲۳)
آیه الله تبریزی: مسخره کردن مؤمن جایز نیست و اگر این طور نباشد و متضمن کذب هم نباشد، مانعی ندارد. (۲۴)
پی‌نوشــــــــــــــــت‌ها:
۱) وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۴۲۲.
۲) بحارالانوار، ج ۶۷، ص ۷۲، ح ۱۳.
۳) وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۶۴، ح ۱۶۲۶۳.
۴) مسائل جدید از دیدگاه علما و مراجع تقلید، ج ۲، ص ۳۶، استفتاء از مقام معظم رهبری.
۵) مسائل جدید، ج ۲، ص ۳۶.
۶) همان.
۷) همان.
۸) مسائل جدید، ج ۲، ص ۳۷ و استفتائات جدید، ج ۱، ص ۱۴۵.
۹) استفتائات امام، ج ۲، ص ۱۶، س ۳۷.
۱۰) استفتائات جدید، ج ۲، س ۷۰۵.
۱۱) اجوبه الاستفتائات، ج ۱، ص ۱۲۲، س ۴۱۰.
۱۲) استفتائات جدید، ج ۱، ص ۱۴۹، آموزش فقه، فلاح زاده، ص ۴۲۳.
۱۳) مجمع المسائل، ج ۱، ص ۱۵۵، س ۱۰۷.
۱۴) جامع المسائل، ج ۱، ص ۹۵، س ۳۰۷.
۱۵) استفتائات امام، ج ۲، ص ۱۵.
۱۶) مسائل جدید، ج ۱، ص ۲۰۴.
۱۷) جامع المسائل، ج ۱، ص ۴۸۶، س ۱۷۳۶.
۱۸) جامع الاحکام، آیه الله صافی، ج ۱، ص ۲۹۷.
۱۹) مسائل جدید، ج ۲، ص ۵۹.
۲۰) همان مدرک.
۲۱) جامع المسائل، ج ۱، ص ۶۳۹.
۲۲) مسائل جدید، ج ۲، ص ۶۰.
۲۳) همان مدرک.
۲۴) همان مدرک.
