درس سيزدهم
فلسفه بلاها و مصائب (بخش دوم ابتلاء مومنين)
بلاها و مصائب مومنين باعث زياد شدن درجاتشان و گاهي براي تنبه و بيداري آنها و در مواردي کفاره گناهان آنهاست که تمامش لطف خداوند بر مومنين است: عن الصادق عليه السلام ان عظيم الاجر لمع عظيم البلاء و ما احب الله قوما الا ابتلاهم از امام صادق عليه السلام نقل شده که اجر زياد با بلاي زياد است و دوست نمي دارد خداوند قومي را مگر اينکه آ«ها را مبتلا مي کند. 1
عن ابي جعفر عليه السلام: لو يعلم المومن ماله في المصائب من الاجر لتمني انه يقرض بالمقاريض از امام باقر عليه السلام است که: اگر من مي دانست که چه اجري در مصائب وارده مي برد آرزو مي کرد که با قيچي ها قطعه قطعه شود. 2
قال علي عليه السلام: من قصر في العمل ابتلي بالهم و لا حاجه لله فيمن ليس الله في نفسه و ماله نصيب علي عليه السلام فرمود: ه رکس در عمل کوتاهي کرد به غم و غصه مبتلا مي شود و هر که در خودش و مالش مشکلي پيش نيايد مستحق لطف خداوند نيست.3
عن الصادق عليه السلام: ساعات الاوجاع يذهبن بساعات الخطايا از امام صادق عليه السلام نقل شده: ساعات درد مي برد ساعات خطاها را (امراض کفاره گناهان است). 4
و عنه عليه السلام: لا تزال الغموم و الهموم بالمومن حتي لا تدع له ذنبا از امام صادق عليه السلام نقل است که: مومن هميشه گرفتار غم و غصه است تا برايش گناهي نماند.5
قال الرضا عليه السلام: المرض للمومن تطهير و رحمه و للکافر تعذيب و لعنه و ان المرض لايزال بالمومن حتي لا يکون عليه ذنب امام رضا عليه السلام فرمود: مريضي مومن باعث رحمت و پاک شدن اوست و براي کافر عذاب و لعنت براي اوست و هميشه براي مومن مريضي هست تا برايش گناهي نماند.6
قال ابوجعفر عليه السلام: انما يبتلي المومن في الدنيا علي قدر دينه او قال علي حسب دينه امام باقر عليه السلام فرمود: همانا مومن در دنيا به مقدار دينش مبتلا مي شود. 7
هر که در اين بزم مقرب تر است جام بلا بيشترش مي دهند
و در حديثي ديگري از امام صادق عليه السلام مي خوانيم: مومن چهل شب بر او نمي گذرد مگر اينکه حادث غم انگيزي براي او رخ مي دهد که ما به تذکر و بيداري او گردد.8

بلا و امتحان
حدود بيست مرتبه در قرآن از مساله آزمايش الهي سخن به ميان آمده است، اين آزمايش جهت آگاهي خداوند از وضع ما نيست زيرا خداوند از ابتدا بر همه چيز آگاه است بلکه آزمايش جنبه پرورشي دارد يعني آزمونهاي الهي وسيله تکامل و پرورش روح و جسم انسان و از طرف ديگر استحقاق پاداش و کيفر بعد از امتحان است. ولنبلونکم بشيء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات و بشر الصابرين قطعا شما را با چيزي از ترس، گرسنگي، زيان مالي و جاني و کمبود ميوه ها آزمايش مي کنيم و بشارت ده صابران و استقامت کنندگان را.9
و نبلوکم بالشر و الخير فتنه و الينا ترجعون ما شما را با بديها و نيکيها آزمايش مي کنيم و سر انجام به سوي ما باز مي گرديد.10
از امير المومنين عليه السلام چنين نقل شده: .... و لکن الله يختبر عباده بانواع الشدائد و يتعبدهم بانواع المجاهد و يبتليهم بضروب المکاره ولي خداوند بندگانش را به انواع شدايد و سختيها مي آزمايد و با اقسام مشکلات به عبادت فرا مي خواند و به انواع گرفتاريها مبتلا مي نمايد.11

خلاصه و نتيجه فلسفه مصائب
بسياري از اشکالات در مورد عدل به خاطر جهل و درک نکردن فلسفه وقايع و مصائب است مثلا خيال مي کنيم مرگ نابودي است و اشکال مي گيريم که چرا فلاني جوان مرد و ناکام شد؟، خيال مي کنيم دنيا جاي ماندن است و مي گوييم چرا سيل و زلزله عداي را نابود کرد؟، و فکر مي کنيم دنيا جاي آسايش است و مي گوييم چرا گروهي محرومند؟
مانند کسي که در کلاس شروع به ايراد و اشکال مي کند که چاي چطور شد؟ چرا غذا نمي آورند؟ چرا رختخواب نيست؟ که فقط بايد به او گفت اينجا کلاس درس است نه سالن پذيرائي! در نتيجه بهترين راه براي حل اشکالات شناخت دنيا و پي بردن به هدف از آفرينش موجودات است.

تمرين:
1 ـ چرا مومنين در دنيا گرفتار بلاها و مصيبتها مي شوند؟
2 ـ آزمايش خداوند از بندگان براي چيست؟
3 ـ خلاصه و نتيجه فلسفه مصائب را بيان کنيد.

1 ـ بحار الانوار، جلد 67، صفحه 207.
2 ـ بحار الانوار، جلد 81، صفحه 192.
3 ـ همان منبع، صفحه 191.
4 ـ همان منبع.
5 ـ بحار الانوار، جلد 67، باب ابتلاء المومن.
6 ـ بحار الانوار، جلد 81، صفحه 183.
7 ـ همان منبع، صفحه 196.
8 ـ بحار الانوار، جلد 67، باب ابتلاء المومن.
9 ـ سوره بقره، آيه 155.
10 ـ سوره انبياء، آيه 35.
11 ـ نهج البلاغه، خطبه 192.