برگزاری مراسم سوگواری در ماه محرم، یک عزاداری عادی نیست
عاشورا ، واقعه ای است عظیم که در سال 61 هجری قمری ( 680 .م ) در کربلا روی داد و رخدادهای حماسه وار و درعین حال هولناک آن ، موجب شد که به عنوان یکی
از ماندگارترین حوادث تاریخی مطرح شود . عاشورا ، کارکردهای فراوانی در عرصه های فردی و اجتماعی داشته و منشاء حوادث و جنبش هایی در طول تاریخ اسلام شده
است .
نقشی که عاشورا در زندگی مسلمانان ایفا کرده بی شک مدیون شخصیت امام حسین (ع ) و یارانش و ایستادگی و مقاومت آنان در برابر ظلم و جور حکومت یزید است .
تا کنون صدها کتاب ، مقاله ، فیلم ، شعر و اثر هنری در وصف امام حسن(ع ) و نهضت ماندگار او خلق شده، اما جذابیت این رویداد و شخصیت های کم نظیر آن برای بشر
امروز هنوز باقی است . جذابیتی که موجب می شود مسلمانان در گوشه و کنار عالم در ایام محرم با یاد و خاطره آن پیشوای شجاع و پرهیزگار، عالم را رنگ دیگری بزنند
برگزاری مراسم سوگواری در ماه محرم و در میان مسلمانان ، یک عزاداری عادی نیست که اگر بود ، تا این حد با زندگی فردی و اجتماعی مردم آمیخته نشده بود .
کارکردهای عاشورا علاوه برآن که در ایجاد پایداری و روحیه حماسه و جوانمردی و شهادت طلبی ، همواره نقش آفرین است ، وحدت و انسجام را در بین اعضای جامعه مستحکم می کند .
همچنین آینه ای که عاشورا در برابر ما قرار می دهد ، آنقدر روشن و شفاف است که هرکس می تواند الگوی خود را در آن پیدا کند
در مورد واقعه عاشورا آنچه اهمیت دارد، دوام و بقای آن است که تاکنون همچنان پویا و اثرگذار حفظ شده و همین امر موجب تقویت کارکردهای آن نیز شده است . اما دلیل بقای آن تاکنون چه بوده است؟
چرا حاکمان و مردمی که این واقعه سوزناک و غم انگیز را رقم زدند، علیرغم تلاشهای بسیار نتوانستند آن را به گونه ای که خود می خواستند، تحریف و به آیندگان منتقل کنند ؟
آیا رسانه های آن زمان کارایی نداشتند یا این که شیوه و روش انتقال پیام عاشورا با دیگر وقایع متفاوت بوده است؟
برای تحلیل نقش مهم رسانه ها در انتقال وقایع روز عاشورا و شهادت امام حسین (ع ) ، نیازمند آن هستیم که ابتدا به شیوه های ارتباطات در جامعه سنتی بپردازیم .
فرهنگ شفاهی و ارتباطات رو در رو ، مهمترین ویژگی رسانه ها در گذشته است ، زمانی که فرهنگ به میزان فعلی نوشتاری نبود و شکلهای مختلفی از ارتباط ارزش و اعتبار داشت که می توانست با عامه
مردم ارتباط برقرار کند .
حضور مردم در کاروانسراها ، میدان های عمومی ، بازارها و فضاهایی چون قهوه خانه ها ، نه تنها موجب گذراندن اوقات فراغت آنان می شد بلکه به اطلاع رسانی و یادگیری و تبادل تجربه نیز منجر می
شد . این شبکه ارتباطی اگرچه طی قرنها پایدار بود اما تا حدودی متحول شد و رسانه های نوین از دل آن پدید آمد . در رسانه های مدرن ، کارکردهای اطلاع رسانی و آگاهی بخشی مورد توجه قرار گرفت
و مخاطبان نیز در رده بندی های جدید جای گرفتند .
اما در گستره وسیع جهان اسلام ، ارتباط رسانه ای شکل های ویژه ای داشته است که با ادیان دیگر تفاوت اساسی دارد . به عنوان مثال مساجد ، مدارس علوم دینی و مراسم هایی چون نمازهای جماعت و
جمعه در میان مسلمانان از اهمیت ویژه ای برخوردارند و رسانه های مهمی محسوب می شوند .
مسجد ، یکی از دستاوردهای گرانبهای دین اسلام به شمار می آید . واقعه هجرت رسول اکرم (ص ) به مدینه به معنای ایجاد مرکزیت و پایگاهی حکومتی برای اسلام بود تا مسلمانان گرد محور پیامبر(ص )
تجمع کنند و بنیان های اولیه جامعه اسلامی را بنا نهند .
پیامبر (ص ) در گام نخست با ساختن مسجد قبا و سپس مسجد النبی ، این وحدت را تحکیم بخشید و مکان هایی برای برپایی نماز وعبادات و سایر امور مسلمانان تاسیس کرد. در این مساجد برنامه های
رسول خدا(ص) اعلام و مردم برای مراسم عبادی گرد هم جمع می شدند . آنان حتی درباره مسائل جامعه اسلامی در این مکان به مشورت می پرداختند .
این امر موجب شد به تدریج مسجد به پایگاهی رسانه ای نیز تبدیل شود و مردم خبرها را در این مکان دریافت کنند . در تاریخ آمده است که حاکمان و همچنین بزرگان جامعه اسلامی ، سخنرانی های مهم
خود را در این اماکن ایراد می کردند و حتی برای آگاه کردن مردم از رویدادی مهم ، آنان را به حضور در مسجد فرا می خواندند .
در مورد واقعه عاشورا باید گفت که مسجد به عنوان یک رسانه ، نقش مهمی در انتقال پیام این حماسه پس از آن داشته است . حضور پیشوایان دین بر منبرها و سخنرانی های افشاگرانه درباره ماهیت قیام
امام حسین (ع)، مساجد را همواره به مرکزی برای اطلاع رسانی به مردم بدل کرده است.
چنان که اگر حکومت جابر بنی امیه اجازه نوشتن درباره اصل رویداد را به کسی نمی داد ، همین انتقال شفاهی واقعه عاشورا در مساجد و سخنرانی ها ، موجب انتقال آن به مردم و آگاهی آنان شد .
