برای تبیین این اصل، فقط به یک قاعدۀکوچک اسلامی- که اساسش قرآن است- توجه می کنیم. به هدایت عقلی، مشخّص است که در زندگی، ظلم، قبیح و مورد ظلم واقع شدن هم ناصحیح است؛ هر دو زشت و نادرست است.
آیا کتابی که می گوید: «کسی که سیلی به گونۀراست تو زد، طرف دیگر را هم برگردان [تا سیلی بزند][1]» این دستور عملی است؟ و یا اصلًا پیروان این کتابِ محرّف، بدان پای بند و عامل اند؟
آیا از نظر عقل، صحیح است که انسان، همیشه در جنگ و جدال باشد و قتل نفس کند و غوغا و آشوب به پا کند؟ بدیهی است که این کار هم عملی و هم ممدوح نیست.
فقط قرآن است که باید اعلام کند تا جهان برپاست، حکومت، استقرار داشته باشد و با صدای بلند در گوش جهانیان، طنین افکن باشد که «لَاتَظْلِمُونَ وَلَاتُظْلَمُونَ؛ [2] نه ستم کنید و نه مورد ستم قرار بگیرید. »
تنظیم و ابلاغ موازینی که ضامن توافق و سازگاری صحیح بین افراد و اجتماع باشد.
ما در ارتباط با افراد دیگر از دارا بودن یکی از سه نوع رابطه، ناگزیر هستیم؛ زیرا ممکن است با آن ها ارتباط و خویشاوندی نداشته، فقط در انسانیت با آنان شرکت داشته
باشیم و ممکن است در انسانیت شرکت داشته باشیم و ارتباط هم داشته باشیم و نیز ممکن است که در انسانیت شریک باشیم، ارتباط هم داشته باشیم و رابطۀخویشاوندی هم بین ما حاکم باشد.
قرآن مجید دربارۀهر یک از این سه دسته، گفتار عامی دارد که اگر واقعاً آن گونه که در قرآن است و خدا خواسته، عملی شود، تمام این آدم کشی ها، جنگ ها، نزاع ها و کدورت ها از بین می رود و دنیا، سراسر گلستان می شود.
قرآن می فرماید:
«إِنَّ اللَّهَ یأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الإِحْسنِ و إیتای ذِی الْقُرْبَی »[3]
دربارۀدستۀاوّل با عدل، عدالت و دادگری رفتار کنیم و نسبت به دستۀدوم، نیکوکاری را فراموش نکنیم و از دادن حقّ خویشاوندان خودداری نکنیم.
این است مفهوم جمله ی: «إنَّ هذَا القُرءَانَ یهْدِی لِلَّتی هِی أَقْوَمُ وَ یبَشِّرُ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یعْمَلُونَ الصلحتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا کبِیرًا»
این قرآن، در عین حال که مردم را به استوارترین راه، هدایت و راهنمایی می کند و آنان را از ضلالت و گمراهی می رهاند به مردمی که ایمان بیاورند و کاری که مرضی خدای متعال است انجام دهند، بشارت می دهد که مقابل اعمال شایستۀخود، پاداش بزرگی دریافت خواهند نمود.
«وَ أَنَّ الَّذِینَ لَایؤْمِنُونَ بِالأَخِرَةِ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِیمًا»
این جمله و آیۀشریفه را می توانیم دو تفسیر کنیم:
1- بشارت می دهد به افراد با ایمان که برای آن هایی که به روز قیامت ایمان ندارند، عذابی دردناک مهیا شده است.
2- در عین حال که قرآن نسبت به افراد با ایمان بشارت دهنده است، نسبت به افراد بی ایمان که اعتقادی به روز جزا ندارند، ترساننده است.
از امام صادق علیه السلام دربارۀ«إِنَّ هذَا القُرءَان یهْدِی لِلَّتی هِی أَقْوَمُ» روایت شده است که
فرمود: مقصود از «لِلَّتی هِی أَقْوَمُ»، نفس امام است؛ یعنی این که قرآن مردم را به سوی امام دعوت می کند. [4]
با توجه به کلام الهی که می فرماید: «أَطِیعُوا اللّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الأَمْرِ مِنْکمْ»[5] و با توجه به کلام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: «إنّی تارک فِیکمُ الثَقَلَینِ کتابَ اللّهِ وَ عِتْرَتِی»[6] تفسیر این قسمت، روشن می شود. [7]
پی نوشت
[1] « من لطمك على خدّك الايمن، فاعرض له الاخر.»( الكتاب المقدّس( انجيل متّى)، 5/ 39. ص 50)
[3] « همانا خدا به داد و نيكوكارى و دادن[ حقّ] خويشاوند- صلهى رحم و نيكى كردن به خويشان- فرمان مىدهد.»( نحل/ 90)
[4] ابن يزيد عن ابن ابى عمير عن ابراهيم بن عبد الحميد عن موسى النميرى عن علاء بن سيابة عن ابيعبداللَّه عليه السلام فى قول اللَّه تعالى:« إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِى لِلَّتى هِىَ أَقْوَمُ» قال:« يهدى الى الامام.»( بحارالانوار، ج 24، ص 144، ح 12)
[5] « خداى را فرمان بريد و پيامبر و صاحبان امر را كه از شمايند، فرمان بريد.»( نساء/ 59)
[6] بحارالأنوار، ج 2، ص 100، ح 59؛ ص 226، ح 3
[7] مركز فرهنگ ومعارف قرآن، جرعهاى از زلال قرآن، 6جلد، موسسه بوستان كتاب - قم، چاپ: دوم، 1389.
