شناخت ویژگی های فکری و شناختی
علاوه بر تغییر و تحولات وسیع در رشد جسمانی، تحولاتی در حیطهٔ شناختی و فکری نوجوانان نیز رخ میدهد که با رشد مغز و فعالیتهای آن در ارتباط است.
در مطالعات مربوط به رشد عصب شناختی آمده است که رشد دوران بلوغ با رشد مغز نیز همراه است ودر نوجوانی تغییراتی در سطوح و عملکردهای مغز به وقوع میپیوندد و از پیامدهای اینرشدمغزی،رسیدن به مرحله جدیدی از رشدشناختی است که آن رسیدن به «اندیشه انتزاعی» میباشد.
تفکر کودکان وابسته به دادههای عینی و محسوس است و آنان قادر به درک مفاهیم انتزاعی نیستند، در حالی که با شروع نوجوانی، نوجوان میتواند به انواع احتمالات و فرضیات بیاندیشد.
نوجوان نه تنها به آنچه هست میاندیشد بلکه به آنچه می تواندباشد نیز فکر میکند و از آنجا که قابلیت تجسم احتمالات نامحدود را پیدا میکند، میتواند در مورد مسایل اخلاقی، اجتماعی برنامههای آینده خود گستردهٔ وسیعی را مدّ نظر قرار دهد و این تحول روزنههای تازهای را برای اندیشهها میگشاید و به نوجوان امکان تحلیل مسایل سیاسی و فلسفی را میدهد.9
جست وجوی هویت
یکی از مهمترین موضوعاتی که محور تفکر نوجوانان قرار میگیرد،خود آنان میباشد،و در حقیقت، در این سنین، نوجوان در جست وجوی هویت خویش برمیآید.
پدیده نوجوانی همواره با این پرسش اساسی همراه است که نوجوان از خود می پرسد، من کیستم؟!، این پرسش را جست وجوی هویت مینامند.
نوجوانان از خود می پرسد باید چگونه زندگی کنم؟چه حرفهای را انتخاب کنم؟باید با کدام ارزشها و باورها زندگی کنم؟! او پرسشهایی از این قبیل که پاسخ دادن به آنها آسان نیست و معمولاً با تشویق نوجوان و حتی والدین او همراه است.
نوجوانی مرحلهای از رشد است که باید در آن احساس هویت به دست آید و مطالعات مختلف نشان داده است که حاکمیت مذهب در جامعه به رفع این بحران کمک میکند چرا که مذهب به مهمترین سؤالات نوجوانی یعنی از کجا آمدهام؟چه کسی هستم؟به کجا خواهم رفت؟و چه کار باید کنم؟پاسخ میدهد.
نوجوانی دوره شکل گیری هویت و جوانی زمان تثبیت آن است.در دورهٔ نوجوانی و کودکی خانواده بیشترین تأثیر را در شکل گیری هویت به عهده دارد و در دورهٔ جوانی محیط زندگی اجتماعی و خود جوان نقش اساسی را در تثبیت هویت ایفا می کنند.10
توجهبهاینموضوعمهم� �قشزیادیدرتربیتدورا� � نوجوانی و جوانی دارد. و اهمیت این موضوع در کلام گوهربارحضرتعلی(ع) موجود می باشد.ایشان درنامهای به فرزندشان میفرماید:
… بادرت بوصیتی الیک و اوردت خصالاً،منها قبل ان یسبقن الیک بعض غلبات الهوی و فتن الدنیا… وانّما قلب الحدث کالأرض الخالیة ما القی فیها من شیء قبلته…
… به وسیله این وصیت بر تو پیشدستی کردم و خصلتهایی را برایت برشمردم قبل از آنکه پاره ای خواهشهای نفسانی بر تو غالب گردد یا فریبندگیهای دنیا تو را بفریبد… همانا که قلب جوان همچون سرزمین خالی و آماده کشت است،هر چنددر آن افکنندبپذیرد….
آری جوان در صدد شناخت خود و ایجاد شخصیت ثابت و مستقل است و سرزمین وجودش مستعد پذیرش هر گونه بذر و نهالی میباشد، توجه به این ویژگی مهم باید مورد نظر والدین و مربیان آموزشی قرار گیرد و نسبت به تربیت این قشر از جامعه تلاش لازم را بنمایند.همان طور که حضرت امیر(ع) در ادامه سخن خود میفرمایند:
فبادرتک بالادب قبل أن تقسوا قلبک و یشتغل لبک…؛پس به ادب آموختنت پرداختم، پیش از آنکه دلت سخت شود و خردت هوایی دیگر گیرد…
امام صادق(ع) فرمودهاند:
قلب الشاب أرق من قلب الشیخ 12؛قلب جوان رقیقتر از قلب پیر است.
جوانان دلی رقیق و تأثیر پذیر دارند و همواره تعالیم دین مبین اسلام بر این مبنا بوده است که باید جوانان را به سمت نیکیها و فضایل اخلاقی هدایت کرد.
رسول اکرم(ص) فرمودهاند:
اوصیکم بالشبّان خیراً فانّهم ارقّ افئدة…13؛شما را سفارش میکنم با جوانان به خوبی رفتار کنید چرا که آنان قلب لطیفتری دارند.از سقراط حکیم پرسیدند چرا بیشتر با جوانان مجالست میکنی؟پاسخ داد:که شاخههای نازک و تر را میتوان راست کرد ولی چوبهای سخت که طراوت آن رفته باشد به استقامت نگراید.11
