3) شیوه های مکر الهی
در آیاتی از قرآن به شیوه ای که تکذیب کنندگان آیات الهی، در گناهان خود غوطه ور می شود اشاره می کند و می فرماید:
و الذین کذبوا بایاتنا سنستدرجهم من حیث لا یعلمون و املی لهم کیدی متین(الاعراف 183 - 182).
3) شیوه های مکر الهی
در آیاتی از قرآن به شیوه ای که تکذیب کنندگان آیات الهی، در گناهان خود غوطه ور می شود اشاره می کند و می فرماید:
و الذین کذبوا بایاتنا سنستدرجهم من حیث لا یعلمون و املی لهم کیدی متین(الاعراف 183 - 182).
(و کسانی که آیات ما را تکذیب می کنند، به زودی به از جایی که نمی دانند که نمی دانند بتدریج آنها را گرفتار خواهیم ساخت و به آنها مهلت می دهم، همانا تدبیر من استوار است).
در این آیه، تدریجی بودن گمراهی و ضلالت ستمکاران را یادآور می شود و اشاره می کند که تدریجی بودن این گمراهی، به گونه ای است که آنها نمی توانند آن را به روشنی احساس کنند.
چند نکته
نکاتی چنه، در سه دسته آیات فوق، جالب توجه است:
1) هر چند هر سه دسته آیات فوق، به نحوی خبر از عاقبت سوء کسانی است که کفر ورزیدند و آیات الهی را تکذیب کردند یا به ستم کاری مشغولند، اما، به نظر می رسد همین آیات، به گونه ای، حاکی از مهر الهی نسبت به آنهاست زیرا، این آیات در عین اینکه خبری نامطلوب از عاقبت سوء آنهاست. هشداری است برای آنها و تدبیرهایی را که خداوند متعال برای به دام انداختن شان در نظر دارد، یادآور می شود تا به خود آیند و از گرفتاری خود در حد توان پیشگیری کنند و خود را نجات دهند.
2) دو آیه ای که در دسته دوم نقل شد یعنی، آیات مربوط به تأخیر افتادن عقاب ستمگران و آیات مربوط به مکر الهی با پیشگوئی نسبت به عاقبت سوء ستمکاران، نوعی دل داری برای مظلومان است به علاوه، حکمت و فلسفه این گونه تدبیرهای الهی را بیان می کند تا معرفت مؤمنان را نسبت به خداوند افزایش دهد.
3) آیات فوق، برخی از سنت های الهی را نسبت به کافران و معاندان، مکر و کید نامیده است در حالیکه این دو عنوان، در میان عرف مردم، معمولا، بار منفی اخلاقی دارند اما باید توجه داشت در زبان عربی این دو واژه، کاربردی وسیع تر از معنای بد اخلاقی دارد زیرا کید به معنای چاره کردن کاری با شدت عمل است و بنابراین اگر درباره خدای متعال به کار رود، به معنای تدبیری است که خدای متعال برای تنبیه یا مجازات ستمکاران به کار می برد(59) و مکر به معنای احتیال و چاره جوئی است(60) که گاهی با قرینه، به معنای فریبکاری، به کار می رود اما، هر گاه به خدای متعال نسبت داده شود و در برابر خدعه و فریب دیگران قرار گیرد به معنای مقابله به مکر دیگران است و چون در مکر و کید، معمولا، چاره جویی به نحوی است که طرف مقابل از شیوه آن ناآگاه است و از مقابله با آن عاجز می ماند متصف شدن خدای متعال به خیر الماکرین و تعبیر کیدی متین درباره خدای متعال به این معناست که مقابله های خداوند متعال با مکاران بسیار پیچیده تر و دقیق تر است و تدبیرهای الهی حساب شده تر و استوارتر است یعنی، مقابله با آن و خنثی سازی آن برای کافران وظالمان ممکن نیست و چاره ای جز تسلیم در برابر آن ندارند و روشن است که اعلام این سنت، خود برای این است که ستمکاران به خود آیند و مؤمنان مراقب باشند که گرفتار آن نشوند.
