عاشورا و انقلاب اسلامى
پرسش 29. به چه دليل ادعا مى كنيد كه انقلاب اسلامى ايران متأثر از قيام امام حسين عليه السلام و فرهنگ عاشورا است؟ نقش آن در پيدايش، پيروزى و تداوم انقلاب اسلامى چيست؟
از ديدگاه بسيارى از انديشمندان و متفكرانى كه در زمينه تبيين علل و عوامل پيروزى انقلاب اسلامى ايران، نظريه پردازى نموده اند، عامل مذهب از قوى ترين و اصلى ترين عواملى است كه در پيدايش و پيروزى انقلاب اسلامى نقش بسزايى ايفا نموده است.[58]
ميشل فوكو فيلسوف مشهور فرانسوى و نظريه پرداز پست مدرنيسم، در تحليل و بررسى عوامل انقلاب اسلامى از «معنويت گرايى سياسى» نام مى برد. به نظر او، روح انقلاب اسلامى در اين حقيقت يافت مى شود كه ايرانيان از خلال انقلاب خود در جست و جوى ايجاد تحوّل و تغيير در خويش بودند. هدف اصلى آنان ايجاد يك تحول بنيادين در وجود فردى و اجتماعى، حيات اجتماعى و سياسى و در نحوه تفكر و شيوه نگرش بود... آنان راه اصلاح را در اسلام يافتند. اسلام براى آنان هم دواى درد فردى و هم درمان بيمارى ها و نواقص جمعى بود.[59]
آصف حسين در كتاب «ايران اسلامى: انقلاب و ضد آن» بر اين نكته تأكيد
دارد كه بايد مطالعه انقلاب با توجه به عنصر ايدئولوژى، نقش اپوزيسيون اسلامى، مشروعيت، آموزش ها و خصوصا رهبرى صورت گيرد.[60] حامد الگار نيز در كتاب «ريشه هاى انقلاب اسلامى»؛ سه عامل «تشيع، رهبرى امام خمينى رحمه الله و طرح اسلام به عنوان يك ايدئولوژى» را به عنوان ريشه هاى انقلاب مطرح مى كند.[61]
از سوى ديگر مرورى بر ادبيات سياسى رايج در روند وقوع انقلاب اسلامى، شعارها، سخنرانى ها و بيانيه هاى انقلابيان و رهبران نهضت، بيانگر اين واقعيت است كه از ميان عناصر مذهبى، «فرهنگ عاشورا و نهضت امام حسين عليه السلام»، نقش بسزايى در اين زمينه ايفا نموده است. مؤلفه هاى فرهنگ و تعاليم عاشورا عبارت اند از:
1. فرهنگ شهادت،
2. فرهنگ مبارزه مستمر حق با باطل،
3. فرهنگ طاغوت ستيزى و طاغوت زدايى،
4. اصل پيروى از رضاى خدا و مصالح مسلمين،
5. فرهنگ پيشگيرى از جرم و فساد قبل از وقوع آن در فرهنگ نظارت عمومى و امر به معروف و نهى از منكر.[62]
اين مؤلفه ها در پيدايش و پيروزى انقلاب اسلامى، نقش و تأثير بسزايى داشته و حفظ و تداوم انقلاب اسلامى نيز در گرو حركت در اين چارچوب مى باشد. اكنون جهت آگاهى بيشتر بحث را در چند محور با كمى تفصيل بيشتر پى
مى گيريم:

يك. تأثير فرهنگ عاشورا در پيدايش انقلاب اسلامى
1. تأثير بر اهداف و انگيزه هاى انقلابيان
هدف و انگيزه مردم ايران از انقلاب اسلامى، نابودى ظلم، استبداد و استكبار و بر پايى حكومت عدل الهى و اجراى احكام اسلامى به عنوان «معروف» و جلوگيرى از وابستگى به اجانب و بيگانگان به عنوان «منكر» بود. اينها همان انگيزه و هدف امام حسين عليه السلام از قيام عاشورا بود آنجا كه مى فرمايد: «انما خرجتُ لطلب الاصلاح فى امة جدّى اريد ان آمر بالمعروف و انهى عن المنكر و اسير بسيرة جدّى و ابى على ابن ابى طالب عليه السلام».
اگر يزيد بن معاويه تجاهر به فسق و فجور داشت، خاندان پهلوى نيز همان گونه عمل مى كردند و به عنوان نمونه بايد گفت: اسلام زدايى را تا آنجا رساندند كه به طور رسمى تاريخ هجرت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله را به تاريخ شاهنشاهى تبديل كردند: امام راحل رحمه الله درباره تأثير عاشورا بر اهداف و انگيزه هاى انقلاب اسلامى مى فرمايد: «حضرت سيد الشهدا به همه آموخت كه در مقابل ظلم، در مقابل ستم، در مقابل حكومت جائر چه بايد كرد»[63].
برخى از علماى اسلامى بر اين عقيده اند كه مهم ترين انگيزه امام حسين عليه السلام از اين قيام، ايجاد حكومت اسلامى بوده است. امام خمينى رحمه الله، در اين زمينه مى فرمايد: «زندگى سيدالشهدا، زندگى حضرت صاحب عليه السلام، زندگى همه انبياى عالم، همه انبيا ـ از اول، از آدم تا حالا ـ همه شان اين معنا بوده است كه در مقابل حكومت جور، حكومت عدل را مى خواستند درست كنند».[64]

ازاين رو يكى از مهم ترين شعارهاى انقلابيون انقلاب، اين بود:
«نهضت ما حسينيه، رهبر ما خمينيه»

2. تأثير بر رهبرى انقلاب
وجود رهبرى حسين گونه همچون امام خمينى رحمه الله، يكى از مهم ترين تأثيرات نهضت عاشورا در پيدايش انقلاب اسلامى بود.
مردم ايران، صلابت، شهامت، شجاعت، قاطعيت، سازش ناپذيرى و روح حماسى حضرت امام حسين عليه السلام را در شخصيت امام خمينى رحمه الله متجلى مى ديدند و شرايطى كه امام حسين عليه السلام براى رهبر و حاكم جامعه اسلامى توصيف مى نمود، در او مى يافتند.
شعار انقلابيان «خمينى، خمينى تو وارث حسينى» مبيّن اين امر است.

3. تأثير بر شيوه مبارزه
در فرهنگ مكاتب مادى نبايد مشت به نبرد با درفش برود؛ اما مردم ايران تحت تأثير نهضت عاشورا، روحيه شهادت طلبى امام حسين عليه السلام و اصحابش را در خاطره ها مجددا تكرار مى كردند. هنگامى جوانان انقلابى با شعارهاى «اللّه اكبر» و «توپ، تانك، مسلسل، ديگر اثر ندارد ...» با تانك ها و مسلسل هاى رژيم ستم شاهى مقابله مى نمودند، امام راحل مى فرمود:
«كيفيت مبارزه را اينكه قيام در مقابل يك حكومت قلدرى كه همه جا را در دست دارد، با يك عده معدود بايد چه طور باشد، اينها چيزهايى است كه حضرت سيدالشهدا به ملت آموخته است».[65]
مردم از فرد ستيزى به دور بوده و تحت تأثير رأفت اسلامى و با الهام از سيره
امام حسين عليه السلام با دشمنان خود (مانند حر بن يزيد رياحى و ...) با شعار «گل در مقابل گلوله»، فرياد مى زدند: «ارتش ايران حسينى شده، رهبر ايران خمينى شده».[66]

4. تأثير از طريق ايام و اماكن عزادارى
ايام عزادارى امام حسين عليه السلام و اماكن ـ از قبيل مساجد، تكايا و خيمه هاى عزادارى امام حسين عليه السلام ـ به عنوان مهم ترين زمان و مكان براى فعاليت نيروهاى انقلاب و بيدارى مردم از مفاسد حكومت پهلوى و سازمان دهى آنان براى راهپيمايى، تظاهرات و فعاليت هاى انقلابى، محسوب مى گرديد.
اساسا در طول دو ماه محرم و صفر در سال اوج گيرى انقلاب اسلامى، نقطه اوج آن؛ يعنى، همان تاسوعا و عاشوراى حسينى بود كه به كلى پايه هاى اسلامى رژيم ستم شاهى لرزيد.
سران ساواك در تحليل هاى درون سازمانى خود گفته بودند: اگر ما بتوانيم ماه محرم را به خوبى پشت سر بگذاريم، رژيم پهلوى ماندنى است و همه ديديم كه بعد از اربعين حسينى در سال 1399 ه.ق رژيم 2500 ساله شاهنشاهى در كمتر از يك ماه ساقط شد.[67]