آفریدگار مهربان نعمت هدایت و اسلام را به بشر ارزانی داشته و انسانها را به خانه سلامت دعوت نموده و با مهربانی بندگان را به طریق سلامت و سعادت راهنمایی می کند. او از هیچ نعمتی به او فرو گذار ننموده و برای هدایت بندگان از آسمانها دعوت نامه فرستاده و راه موفقیت را به انسان ها نشان داده است.

«و الله یدعوا الی دار السلام و یهدی من یشاء الی صراط مستقیم[یونس/ ۲۵] و خدا [شما را] به سراى سلامت فرا مى‏خواند و هر كه را بخواهد به راه راست هدایت مى ‏كند.»یکی از عوامل موفقیت انسان در زندگی، اخلاق خوب و مهربانی با دیگران می باشد. با نگاهی به زندگی انسان های موفق در می یابیم که حسن خلق، مهربانی و برخورد خوب از عوامل موفقیت آنان بوده است؛ و از نمونه های بارز و برتر این موفقیت می توان به پیامبر اکرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) اشاره نمود.

روش و سیره پیامبر رحمت(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در دعوت به اسلام نرم خویی و مهربانی با مردم است. قرآن کریم دراین باره می فرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِینَ[۱۵۹/ آل عمران] پس به [بركت] رحمت الهى با آنان نرمخو [و پرمهر] شدى و اگر تندخو و سختدل بودى قطعا از پیرامون تو پراكنده مى‏ شدند، پس از آنان درگذر و برایشان آمرزش بخواه و در كار[ها] با آنان مشورت كن و چون تصمیم گرفتى بر خدا توكل كن زیرا خداوند توكل‏ كنندگان را دوست مى‏ دارد.» بنابراین نرمخویی و مهروزی رمز موفقیت پیامبر اکرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در فراگیر نمودن اسلام در جهان است. پیامبر رحمت(صلی الله علیه و آله) موفق ترین افراد در زمینه دعوت به اسلام و اموزه های دینی آن با رافت و مهربانی است، خداوند ایشان را مفتخر به مدال «وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ[قلم/ ۴]» نموده است.

نرمش در گفتار در موفقیت انسان و جذب دیگران نقش موثری دارد. رحمت الهی به قدری گسترده است که حتی نسبت به فرعون که سرکشی کرده و با او دشمنی می کند، نیز عنایت و نظر رحمت دارد و به حضرت موسی و هارون فرمان می دهد که با او به نرمی سخن بگویید شاید متذکر شود. «اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى [۴۳/ طه] به سوى فرعون بروید كه او به سركشى برخاسته است.» «فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّیِّنًا لَّعَلَّهُ یَتَذَكَّرُ أَوْ یَخْشَى[۴۴/ طه] و با او سخنى نرم گویید شاید كه پند پذیرد یا بترسد.»

انسان برای ارتباط با دیگران و دعوت آنها به خوبیها، نیاز به اخلاق نیک و شرح صدر دارد و راه دستیابی به شرح صدر و اخلاق نیک، عرض نیاز به درگاه الهی است. یکی از دعاهای قرآنی موثر برای دستیابی به شرح صدر که انسان باید به آن توجه نموده و در سختی ها این دعا را در نماز و غیر نماز زمزمه کند، دعای پیامبر بزرگ الهی حضرت موسی(علیه السلام) است که بعد از مأموریت یافتن از طرف خداوند، برای رفتن سوی فرعون این چنین به خداوند عرضه داشت: «قالَ رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِی یَفْقَهُوا قَوْلِی[طه/ ۲۸] گفت: پروردگارا سینه‏ ام را گشاده گردان و كارم را براى من آسان ساز و از زبانم گره بگشاى[تا] سخنم را بفهمند.» پاسخ دادن بدی دیگران با خوبی نیز تأثیر شگرفی در جذب آنها داشته و دشمنی ها را تبدیل به دوستی می کند.

«وَلَا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَلَا السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَكَ وَبَیْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ[فصلت/ ۳۴] و نیكى با بدى یكسان نیست[بدى را] آنچه خود بهتر است دفع كن آنگاه كسى كه میان تو و میان او دشمنى است گویى دوستى یكدل مى‏ گردد.» «وَمَا یُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِینَ صَبَرُوا وَمَا یُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ[فصلت/ ۳۵] و این[خصلت] را جز كسانى كه شكیبا بوده ‏اند نمى‏ یابند و آن را جز صاحب بهره‏ اى بزرگ نخواهد یافت.»

 یکی از زمینه های رسیدن به موفقیت الفت گرفتن با دیگران و همنشینی خوبان است، خوش اخلاق ترین افراد کسانی هستند که بادیگران الفت می گیرند و دیگران نیز به راحتی می توانند با آنان الفت بگیرند.امیر المومنین علی علیه السلام می فرمایند: «وَ اعْلَمْ اَنَّ الاِلْفَ مِنَ اللّه‏ِ وَ الْفِرْكَ مِنَ الشَّیْطانِ؛[۱] بدان كه، انس و الفت گرفتن [با دیگران] از خداوند و دشمنى از شیطان است.»انسان فطرتا مهربانی را دوست دارد. و اگر از کسی نیکی ببیند به او محبت و علاقه پیدا می کند.امام علی(علیه السلام) فرمود: «ثَلاثٌ یُوجِبنَ المَحَبَّةَ: حُسنُ الخُلقِ وَ حُسنُ الرِّفقِ وَ التَّواضُعُ ؛سه خصلت موجب دوستى است : خوش‏خویى ، مهربانى و فروتنى».[۲]

گشاده رویی از لوازم مهربانی است که در روایت به آن اشاره شده است. امام على علیه السلام در این باره فرمود: «عَلَیکَ بِالبَشاشَةِ فَإنَّها حِبالَةُ المَوَدَّةِ؛ بر تو باد خوش‏رویى ، که خوش‏رویى، کمند دوستى است». [۳] و در روایت دیگر حضرت، گشاده رویى را سبب دوستى و محبّت برشمرده وفرموده اند:« گشاده رویى، سبب دوستى و محبّت است.»[۴]

مهرورزی و اخلاق نیک از عوامل موفقیت بوده و موجب ازدیاد روزی انسان می شود. معصوم در روایت می فرماید: «حسن الخلق یزید فی الرزق خلق نیکو روزی را زیاد می کند.»[۵]بنابراین انسان برای رسیدن به موفقیت، باید در برخورد با دیگران، مهرورزی را سرلوحه کار خود قرارداده و به آفریده های الهی مهربانی کند.

منابع:

[۱] نهج البلاغه خطبه۱۷۸
[۲] غرر الحکم و درر الکلم، حدیث۴۶۸۴
[۳] غرر الحکم و درر الکلم، حدیث۶۱۰۱
[۴] غرر الحكم: ج۴، ص۱۲۶، ح۵۵۴۶
[۵] بحار الانوار: ج۶۸، ص396