موجود بودن بهشت و جهنم

از دیر باز این بحث میان متکلمان مطرح بوده است که آیا بهشت و جهنم آفریده شده اند و اکنون موجودند و یا خداوند آنها را پس از رستاخیز خواهد آفرید؟

از آن جا که این بحث نظریه (موجود بدون روز قیامت) ر از زاویه ای دیگر نشان می دهد و در حقیقت بیان و تعبیری دیگر از همین نظریه دانسته می شود به گونه فشرده و اشاره وار آرای شماری از عالمان و پاره ای از استنادهای قرآنی و روایی را یاد می کنیم .

شیخ صدوق می نویسد :

( واعتقادنا فی الجنة والنار انّهما مخلوقتان و انّ النبیّ(ص) قد دخل الجنة ورأی النار حین عرج به.)82

ما اعتقاد داریم که بهشت و جهنم آفریده شده اند و پیامبر(ص) در سفر معراج به بهشت درآمده و جهنم را دیده است .

شیخ طوسی می نویسد :

( والسّمع دلّ علی أنّ الجنة والنّار مخلوقتان الآن والمعارضات متأوّلة.)83

از روایات دانسته می شود که بهشت و جهنم اکنون وجود دارند و آنچه با این فهم ناهمسان باشد باید به نیک ترین وجه جهت داده شود .

عبدالرزاق لاهیجی می نویسد :

( وخلاف است در این که جنّت و نار موجودند الآن یا موجود خواهند شد در روز قیامت . اکثر بر مذهب اوّلند و بعضی از معتزله بر مذهب ثانی. و حق مذهب اول است بنا بر دلالت ظواهر آیات و احادیث بر آن.)84

وی پاره ای دلیلهای مذهبِ مخالف را مطرح می کند و به آنها پاسخ می گوید.85

استناد به قرآن

کسانی که بر این عقیده اند بهشت و جهنم آفریده شده و اکنون وجود دارد به آیاتی از قرآن مانند آیات زیر استناد جسته اند :

1 . (… أُعدّت للمتقین.)86

… [ بهشت] برای پرهیزکاران آماده شده است .

2 . ( عندها جنّةُ المأوی).)87

[ پیامبر] آنجا همان بهشتی را دید که جایگاه اوست .

3 . ( وبرّزت الجحیم للغاوین.)88

و دوزخ برای بیراهه رفتگان آشکار شد .

4 . ( وأُزلفتِ الجنة للمتقین.)89

و بهشت به سوی پرهیزکاران نزدیک شد .

اینان برآنند که این جمله ها به زمان گذشته (ماضی) بیان شده است و اگر معنای زمان گذشته را به معنای زمان آینده (مستقبل) برگردانیم قرآن را برخلاف ظاهر آن معنا کرده ایم بی آن که قرینه دینی و یا ضرورت عقلی بر این کار باشد.90

علامه طباطبایی در تفسیر این آیه قرآن: (وبرّزت الجحیم لمن یری)91 می نویسد :

( والآیة ظاهرة فی انّ الجحیم مخلوقةٌ قبل یوم القیامة وانما تظهر یومئذٍ ظهوراً بکشف الغطاء عنها.)92

آشکارا از آیه دانسته می شود که پیش از برپایی قیامت جهنم هست و هویدا شدن آن در روز قیامت به کنار رفتن پرده از روی آن است .

استناد به روایات

در این نوشتار مجال پرداخت به همه روایات مورد استناد نیست از این روی از باب نمونه به یک روایت بسنده می کنیم:93

اباصلت هروی از امام رضا(ع) می پرسد :

( یابن رسول اللّه فأخبرنی عن الجنّة والنار أَهُما الیوم مخلوقتان؟

فقال: نعم. وان رسول اللّه0ص) قد دخل الجنة ورأی النار لمّا عرج به الی السماء قال: فقلت له :

ان قوماً یقولون: إنّما الیوم مُقدَّرتان غیر مخلوقَتَین فقال(ع): لاهُم منّا ولانحن منهم من أنکر خلق الجنة والنّار فقد کذب النبی(ص) وکذبنا…)94

ای فرزند رسول خدا! مرا درباره بهشت و دوزخ راهنمایی کن آیا آن دو اکنون وجود دارند؟

امام(ع) فرمود: بله و بی گمان پیامبر(ص) در سفر معراج به بهشت درآمد و دوزخ را دید .

اباصلت می گوید: به امام گفتم: گروهی می گویند: بهشت و دوزخ اکنون وجود ندارند بلکه مقدّر شده است .

امام فرمود: اینان از ما نیستند و ما نیز از آن گروه نیستیم کسی که موجود بودن بهشت و دوزخ را نپذیرد بی گمان پیامبر(ص) و ما را تکذیب کرده است .

دراین سخنِ امام(ع) که از جهت سند مورد اعتماد است باور به آفریده شدنِ بهشت و جهنم و این که آن دو اکنون وجود دارند ایمان به پیامبر(ص) و امامان(ع) شمرده شده است .

از همین روی علامه حلّی درشرحِ رأی شیخ طوسی که می نویسد :

( بهشت و دوزخ اکنون وجود دارند.) وقتی مخالفان این رأی را بر می شمارد از عالمان شیعه کسی را یاد نمی کند .

به هر روی حقایق و پدیدارهایی مانند بهشت و دوزخ که در متون دینی از پدیدارهای قیامت شمرده شده اند اگر چه برای انسانها پس از رستاخیز و آغاز زندگی درجهان دیگر نمایان خواهند شد اما از فهم آیات و روایات و بلکه از بیان روشن آنها فهمیده می شود که آن حقایق اکنون وجود دارند و این به نوبه خود تأییدی روشن و گواه استواری است بر رأیِ استاد شهید سید مصطفی خمینی و درستیِ این نظریّه که روز قیامت اکنون وجود دارد.