ویژگی های پُل صراط
آن طور که از قرآن کریم واحادیث استفاده می شود، پل صراط دو ویژگی کلّی و عمده دارد:
1. این پل بزرگ بر روی جهنّم کشیده شده و همه افراد برای ورود به بهشت؛ باید از روی آن عبور کنند. 15 بنابر این، همه افراد پس از وارد شدنِ ابتدایی و موقّت به دوزخ، در صورت عبور از آن می توانند وارد بهشت شوند.
خداوند در قرآن فرموده: «هیچ کس از شما نیست جز این که وارد دوزخ می شوید و این یک فرمان حتمی پروردگار تو است، سپس افراد با تقوا را از آن محیط نجات می دهیم و از آتش بیرون می بریم و ستمکاران را در حالی که از ناتوانی به زانو در آمده اند، در آتش وا می گذاریم.» 16
امام جعفر صادق در تفسیر آیه «پروردگار تو در کمین گاه است و اعمال مردم را می بیند و می شنود» 17 فرمود: «مرصاد، پُلی است در صراط که هر بنده ای که حقّ مظلومی برگردن او باشد، از آن جا نخواهد گذشت.»18
2. درباره این پُل که روی جهنّم کشیده شده و همه افراد باید از آن عبور کنند تا داخل بهشت شوند، پیامبر اسلام فرموده است:
الصّراطُ ادَّقُ مِنَ الشّعر وأحَدُّ مِنَ السَّیفِ وَأظلَم مِنَ اللَّیلِ.19
«صراط، از مو باریک تر، از شمشیر برنده تر و از شب، ظلمانی تر است.
حال، از روی چنین پُلی با این خصوصیات، چگونه می توان عبور کرد؟
برای کسانی که در دنیا و زندگی خویش، در بحران های خطرناک و لغزنده، در طوفان شهوت ها و تمایلات نفسانی و بر سر دوراهی دین داری و انحراف، از صراط مستقیم و راه حق نلغزیده اند، عبور از «پل صراط» کار مشکلی نیست و همان طور که در دنیا نلغزیده و آلوده به گناه نشده اند، از آن پل باریک و خطرناک هم به راحتی عبور خواهند کرد.
صراط راست، که داند در آن جهان رفتن
کسی که خود کند این جا، به راست رفتار 20
آری، اهل ایمان در پرتو مقام معنوی خویش چنان مشمول عنایت خداوندی قرار می گیرند که از طرفی قوّت و قدرت فوق العاده ای پیدا می کنند و از طرف دیگر، به بیان پیامبر همان طور که آتش سوزان «نمرودی» برای حضرت ابراهیم خلیل سرد و سالم و بی خطر شد،21 برای آنان نیز هم چنین حالتی را پیدا می کند.
سرعت عبور
ابن مسعود، در تفسیر آیه «همه مردم وارد آتش دوزخ می شوند و... 22» از پیامبر روایت می کند: «افرادی که از پل صراط می گذرند و بیرون می آیند، سرعت عبور آنان به حسب تفاوت و مراحل عمل صالح آن ها در دنیا ، متفاوت است. گروهی به سرعت برق، عدّه ای به سرعت باد، برخی به سرعت دویدن اسب و بعضی نیز به سرعت حرکت و راه رفتن عادّی، از پل صراط عبور می کنند.» 23
نکته مهم تر، حرکت و زبان گشودن خیلی از عناصر جهان آخرت است که بر این اساس پیامبر فرموده است: «روز قیامت، آتش به مومن می گوید: هر چه زودتر از کنار من بگذر، زیرا نور تو، شعله مرا فرو می نشاند.»24
بگذر ای مومن که نورت می کُشد آتشم را چون که دامن می کَشد
1. مثنوی معنوی، یعنی انسان باید پلّه های نردبانِ رسیدن به خدا را یک یک بپیماید و اولین پلّه، «تبتل» یعنی توبه است و آخرین پلّه، فانی شدن در خدا است.
2. سوره نجم، آیه 15.
3. سوره رعد، آیه 23 (و 11 مورد دیگر).
4. سوره دخان، آیه 51.
5. سوره انعام، آیه 127.
6. سوره عنکبوت، آیه 64.
7. سوره یونس، آیه 10.
8. سوره فرقان، آیه 15.
9. سوره کهف، آیه 107.
10. دیوان حافظ، ص 216، چاپ حافظ نوین.
11. سوره مومن، آیه 73 تا 75.
12. متن کامل دیوان شیخ اجلّ سعدی، ص 793.
13. معانی الاخیار، شیخ صدوق، ص 33.
14. متن کامل دیوان شیخ اجل سعدی، ص 868.
15. تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 572.
16. سوره مریم، آیه 71 و 72.
17. سوره فجر، آیه 14.
18. اصول کافی، ج 2، ص 331؛ تفسیر نورالثقلین، ج 2، ص 331، ج 5، ص 573.
19. علم الیقین، ص 969؛ تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 572.
20. سعدی شیرازی.
21. سوره انبیاء، آیه 69. نیز ر. ک: تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 354.
22. سوره مریم، آیه 71 و 72.
23. تفسیرالدر المنثور، ج 4، ص 281؛ نور الثقلین، ج 3، ص 353.
24. نور الثقلین، ج 3، ص 354.
25. مثنوی معنوی، دفتر چهارم، ص 391.
